Arbeidsmarkt koelt af zonder echt ruim te worden
Het aantal vacatures bleef vrijwel gelijk, maar de werkloosheid steeg en het aantal zzp’ers daalde opnieuw.
De Nederlandse arbeidsmarkt werd in het derde kwartaal iets minder krap. Per honderd werklozen waren er 92 vacatures, tegenover 95 een kwartaal eerder, terwijl het werkloosheidspercentage steeg van 3,9 naar 4,0 procent. Werkgevers kunnen nog steeds moeite hebben personeel te vinden. Voor werknemers en zelfstandigen kunnen de gevolgen per sector verschillen.
Wat er gebeurde
Het CBS telde aan het einde van het derde kwartaal 375 duizend openstaande vacatures, vrijwel evenveel als een kwartaal eerder. Het aantal werklozen steeg met 11 duizend naar 407 duizend. Het aantal banen nam met 14 duizend toe, maar het aantal mensen met betaald werk kwam uit op 9,8 miljoen, 13 duizend minder dan in het tweede kwartaal.
De verhouding van vacatures tot werklozen is een maatstaf voor spanning, niet voor de kans dat iedere werkzoekende direct een baan vindt. De verhouding daalde van 95 naar 92 vacatures per honderd werklozen. Het langjarig perspectief blijft uitzonderlijk krap: in het derde kwartaal van 2019 waren er 66 vacatures per honderd werklozen, tegenover 113 in hetzelfde kwartaal van 2023 en 106 in 2024.
Minder zzp’ers, meer vaste relaties
Het aantal zzp’ers daalde in het derde kwartaal met 11 duizend. Volgens het CBS neemt het aantal zzp’ers nu zeven kwartalen op rij af. Volgens het CBS hadden bijna 1,5 miljoen mensen nog steeds een hoofdbaan als zelfstandige, maar het aantal werknemers met een vaste arbeidsrelatie nam toe met 10 duizend en het aantal flexwerknemers daalde met 8 duizend.
De cijfers verklaren niet waarom het aantal zelfstandigen daalt. Het CBS geeft in deze kwartaalpublicatie niet aan welk deel van de daling door handhaving op schijnzelfstandigheid komt. De daling kan daarom niet zonder meer aan belastingbeleid worden toegeschreven.
Wie het raakt
Werknemers hebben nog steeds een sterke onderhandelingspositie in sectoren met tekorten. De meeste vacatures stonden open in de handel, zorg en zakelijke dienstverlening; samen waren die sectoren goed voor ruim de helft van alle vacatures. De bouw bleef de bedrijfstak met de hoogste vacaturegraad, met 72 vacatures per duizend banen.
Voor werkgevers betekent de verhouding 92 op 100 dat werving iets minder moeilijk kan worden, maar niet dat het personeelstekort voorbij is. In het derde kwartaal ontstonden 342 duizend nieuwe vacatures, 13 duizend minder dan een kwartaal eerder. Er werden 341 duizend vacatures vervuld, 16 duizend minder dan in het tweede kwartaal. Dat wijst op minder beweging op de arbeidsmarkt.
Voor zelfstandigen en opdrachtgevers is de trend ingewikkelder. Minder zzp’ers kan betekenen dat werk verschuift naar vaste banen, maar ook dat opdrachten verdwijnen of worden uitgesteld. Het CBS meldt bovendien dat het aantal gewerkte uren bij zelfstandigen met 0,4 procent daalde, terwijl dat bij werknemers met 0,4 procent steeg.
De vraag achter het nieuws
De arbeidsmarkt koelt af, maar is historisch gezien nog steeds krap. Werkgevers krijgen iets meer lucht, terwijl werknemers nog profiteren van veel vacatures en een groeiend aantal vaste relaties. De beslissende vraag voor het volgende kwartaal is of de werkloosheid verder oploopt zonder dat vacatures dalen; dan zou de afkoeling breder worden dan alleen een normalisering van de extreme krapte.
Het cijfer van twee kanten
▲ Lichtpunten
- Er stonden nog 375 duizend vacatures open en de bouw had 72 vacatures per duizend banen.
- Het aantal banen steeg met 14 duizend en vaste arbeidsrelaties namen met 10 duizend toe.
▼ Zorgpunten
- Het aantal werklozen steeg met 11 duizend naar 407 duizend.
- Er ontstonden 13 duizend minder nieuwe vacatures en er werden 16 duizend minder vacatures vervuld dan een kwartaal eerder.
Kritische noot
De arbeidsmarkt is iets minder krap, maar volgens het CBS ligt de verhouding van 92 vacatures per honderd werklozen boven het niveau van 66 in het derde kwartaal van 2019. Het CBS meldt een daling van het aantal zzp’ers, zonder aan te geven welk deel daarvan door handhaving komt.
Wie merkt wat
- Werknemers
- Werknemers houden relatief veel onderhandelingsmacht, maar werkzoekenden krijgen iets meer concurrentie.
- Ondernemers
- Werving kan iets eenvoudiger worden, al kunnen personeelstekorten in zorg, handel, zakelijke diensten en bouw blijven bestaan.
- Huishoudens
- Een oplopende werkloosheid kan inkomenszekerheid en consumentenvertrouwen onder druk zetten.
- Overheid
- De combinatie van minder zzp’ers en meer vaste relaties kan gevolgen hebben voor handhaving, sociale zekerheid en belastinginkomsten.
Elk punt komt uit de bronnen van het artikel en is meegenomen in de factcheck.
Meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- Het aantal vacatures bleef vrijwel gelijk op 375 duizend.
- Het aantal werklozen steeg met 11 duizend en de werkloosheid naar 4,0 procent.
- Het aantal zzp’ers daalde voor het zevende kwartaal op rij.
Links
Argumenten: De daling van het aantal zzp’ers moet vanuit een links perspectief worden gezien als bescherming tegen schijnzelfstandigheid en als kans op meer vaste banen, sociale zekerheid en collectieve onderhandelingsmacht.
Waarden: Zeker werk, sociale bescherming en gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden.
Gevolgen: Meer vaste contracten kunnen inkomenszekerheid vergroten, maar strengere regels kunnen ook opdrachten voor echte zelfstandigen verminderen.
Midden
Argumenten: De arbeidsmarkt vraagt om handhaving tegen misbruik én ruimte voor zelfstandigen die bewust voor ondernemerschap kiezen. De cijfers geven reden tot bijsturen, niet tot de conclusie dat de krapte voorbij is.
Waarden: Uitvoerbaarheid, rechtszekerheid en een evenwicht tussen flexibiliteit en bescherming.
Gevolgen: Een geleidelijke aanpak kan werkgevers en zelfstandigen tijd geven zich aan te passen, maar laat onduidelijkheid langer bestaan.
Rechts
Argumenten: De daling van het aantal zelfstandigen kan vanuit een rechts perspectief wijzen op te veel regulering en minder keuzevrijheid voor ondernemers. Werkgevers moeten verschillende contractvormen kunnen gebruiken om personeelstekorten op te vangen.
Waarden: Ondernemerschap, keuzevrijheid en een flexibele economie.
Gevolgen: Minder regels kunnen werkgelegenheid en ondernemerschap stimuleren, maar zonder handhaving kan schijnzelfstandigheid leiden tot oneerlijke concurrentie en minder bescherming.
Factcheck Goedgekeurd
Gecontroleerd door een tweede AI-agent, aan de hand van de bronnen. Ook die controle kan fouten maken.
De arbeidsmarktcijfers zijn rechtstreeks gecontroleerd in de CBS-publicatie en het arbeidsmarktdashboard. De tekst onderscheidt gemeten ontwikkelingen van mogelijke verklaringen voor de daling van het aantal zzp’ers.
- Bevestigd Er waren 92 vacatures per honderd werklozen in het derde kwartaal. — CBS-meting van de spanning op de arbeidsmarkt.
- Bevestigd Het werkloosheidspercentage steeg van 3,9 naar 4,0 procent. — CBS, derde kwartaal 2026.
- Bevestigd Het aantal zzp’ers daalde met 11 duizend en zeven kwartalen op rij. — CBS-kwartaalbericht arbeidsmarkt.
- Bevestigd De bouw had 72 vacatures per duizend banen. — CBS-tabel over vacaturegraad per bedrijfstak.