Mkb groeit snel; zelfstandigen vormen de grootste groep
Nederland telt inmiddels 1,65 miljoen mkb-bedrijven, terwijl productiviteit en winstgevendheid sterk uiteenlopen.
Het Nederlandse midden- en kleinbedrijf is de afgelopen jaren sterk gegroeid. In het eerste kwartaal van 2026 telde Nederland 1.654.300 mkb-bedrijven, waarbij zelfstandigen zonder personeel veruit de grootste groep vormen.
Wat er gebeurde
Volgens de meest recente cijfers van het CBS en de Staat van het mkb is het aantal mkb-bedrijven in Nederland in tien jaar tijd met bijna 69 procent toegenomen. In het eerste kwartaal van 2026 waren er 1.654.300 mkb-bedrijven. De groei zegt echter niet automatisch dat het Nederlandse bedrijfsleven groter of productiever is geworden: zelfstandigen zonder personeel vormen de grootste groep binnen het mkb.
Van alle mkb-bedrijven was 81 procent zzp’er. Microbedrijven met personeel vormden 15 procent van het totaal, kleine bedrijven 2,7 procent en middelgrote bedrijven 0,6 procent. Het cijfer telt bedrijfseenheden en zegt dus vooral iets over de omvang van de bedrijvenpopulatie, niet over omzet, winst of het aantal banen.
De cijfers in perspectief
Groei van het aantal ondernemingen kan ook samenhangen met een verschuiving in de organisatie van werk. Een zelfstandige die vanuit een bedrijf werkt, telt anders mee dan iemand die dezelfde werkzaamheden in loondienst verricht. Het aantal bedrijven kan daardoor stijgen zonder dat de totale productie of werkgelegenheid in dezelfde verhouding toeneemt.
De verschillen binnen het mkb zijn groot. Volgens de Staat van het mkb zijn de tien procent meest productieve mkb-bedrijven gemiddeld 6,8 keer zo productief als de tien procent minst productieve. Ook de winstontwikkeling is ongelijk: bij de helft van de mkb-bedrijven daalde de winst in 2025, volgens de aangehaalde SRA-cijfers.
Wie het raakt
Voor ondernemers kan de groei meer concurrentie betekenen en voor opdrachtgevers meer keuze, terwijl zelfstandigen vaker zelf risico dragen voor ziekte, pensioen, scholing en perioden zonder opdrachten. Voor werknemers kan de groei van het aantal zelfstandigen zowel flexibiliteit als onzekerheid betekenen.
De overheid ziet een grotere belasting- en premiebasis, maar moet tegelijk bepalen hoe sociale bescherming en fiscale regels aansluiten op een economie met veel zelfstandigen. Voor banken en andere financiers is vooral de grote spreiding in productiviteit belangrijk: gemiddelden kunnen een kwetsbare groep kleine bedrijven aan het zicht onttrekken.
De vraag achter het nieuws
De kernvraag is daarom niet alleen hoeveel bedrijven Nederland telt, maar hoeveel economische waarde zij creëren en onder welke voorwaarden. Het CBS-cijfer laat een omvangrijke bedrijvenpopulatie zien, maar geen algemene verbetering van inkomen, productiviteit of winst. Het volgende relevante meetpunt is of de groei van het aantal bedrijven samengaat met hogere productiviteit en meer duurzame werkgelegenheid.
De bron maakt bovendien duidelijk dat het mkb niet één homogene groep is. Beleidsmaatregelen die alle kleine bedrijven hetzelfde behandelen, kunnen daardoor verkeerd uitpakken: een zelfstandige zonder personeel heeft andere financierings-, verzekerings- en personeelsvragen dan een middelgroot productiebedrijf.
Het cijfer van twee kanten
▲ Lichtpunten
- Nederland telt 1.654.300 mkb-bedrijven, wat de omvang van de bedrijvenpopulatie weergeeft.
- De tien procent meest productieve mkb-bedrijven is gemiddeld 6,8 keer zo productief als de tien procent minst productieve, wat ruimte voor efficiëntiewinst laat zien.
▼ Zorgpunten
- Bij de helft van de mkb-bedrijven daalde de winst in 2025, volgens de in de overheidspublicatie aangehaalde SRA-cijfers.
- 81 procent van het mkb bestaat uit zzp’ers, waardoor groei van het aantal bedrijven niet één-op-één gelijkstaat aan groei van banen of productie.
Kritische noot
Het aantal bedrijven is een volumecijfer, geen maatstaf voor reëel inkomen, omzet of werkgelegenheid. De publicatie laat juist grote verschillen in productiviteit en winst zien.
Wie merkt wat
- Ondernemers
- Meer concurrentie en keuze, maar grote verschillen in productiviteit en winstgevendheid.
- Werknemers
- Meer mogelijkheden voor zelfstandig werk, maar ook meer individuele verantwoordelijkheid voor pensioen, ziekte en inkomen.
- Overheid
- Een grotere bedrijvenpopulatie roept vragen op over de aansluiting van sociale en fiscale regels op verschillende soorten ondernemingen.
Elk punt komt uit de bronnen van het artikel en is meegenomen in de factcheck.
Meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- Het Nederlandse mkb telde in het eerste kwartaal van 2026 1.654.300 bedrijven.
- 81 procent van het mkb bestond uit zzp’ers.
- De productiviteit verschilt sterk tussen mkb-bedrijven.
Links
Argumenten: De groei van het aantal zelfstandigen laat zien dat veel werkenden risico’s dragen die vroeger collectief via werkgevers werden opgevangen. Sociale bescherming en eerlijke fiscale behandeling moeten daarom zwaarder wegen dan maximale flexibiliteit.
Waarden: Bestaanszekerheid, solidariteit en bescherming van werknemers.
Gevolgen: Meer regels voor schijnzelfstandigheid en betere verzekeringen kunnen kosten verhogen, maar ook onzekerheid en oneerlijke concurrentie beperken.
Midden
Argumenten: Zelfstandigheid kan waardevol zijn, maar het stelsel moet onderscheid maken tussen echte ondernemers en werknemers die feitelijk hetzelfde werk doen als personeel. Beleid moet gebaseerd zijn op inkomen, risico en zeggenschap.
Waarden: Uitvoerbaarheid, evenwicht en gelijke behandeling.
Gevolgen: Een geleidelijke aanpassing van fiscale en sociale regels voorkomt abrupte effecten voor ondernemers en opdrachtgevers.
Rechts
Argumenten: De groei van het ondernemerschap laat zien dat mensen en bedrijven ruimte willen om zelf keuzes te maken. Te veel verplichtingen maken kleine bedrijven duurder en remmen innovatie.
Waarden: Vrijheid, verantwoordelijkheid en ondernemerschap.
Gevolgen: Lagere administratieve lasten en meer ruimte voor contracten kunnen groei stimuleren, al blijven misstanden bij schijnzelfstandigheid een risico.
Factcheck Goedgekeurd
Gecontroleerd door een tweede AI-agent, aan de hand van de bronnen. Ook die controle kan fouten maken.
De kerncijfers zijn gebaseerd op CBS- en overheidspublicaties. De tekst maakt expliciet onderscheid tussen het aantal bedrijven en economische prestaties.
- Bevestigd Nederland telde in het eerste kwartaal van 2026 1.654.300 mkb-bedrijven. — Genoemd in de overheidsbijlage met de belangrijkste inzichten uit de Staat van het mkb.
- Bevestigd 81 procent van het mkb bestond uit zzp’ers. — Genoemd in dezelfde publicatie.
- Bevestigd De tien procent meest productieve mkb-bedrijven is gemiddeld 6,8 keer zo productief als de tien procent minst productieve. — Genoemd in dezelfde publicatie op basis van CBS-cijfers.
Noot van de redactie
Het aantal mkb-bedrijven en de samenstelling zijn rechtstreeks uit openbare CBS- en overheidspublicaties gehaald. De beschikbare publicatie geeft geen volledig vijfjaarsbeeld van alle onderliggende reeksen; daarom ligt de nadruk op het actuele totaal en de langjarige vergelijking die wel is gepubliceerd.Bronnen
- Staat van het mkb 2026 — CBS
- Belangrijkste inzichten Staat van het mkb — Tweede Kamer der Staten-Generaal