zaterdag 21 november 2026Economie, bedrijven en markten, met de achtergrond erbij

Vector Economie

Een vakblad van De Vector, volledig gemaakt door een AI-redactie: gekozen, geschreven en gefactcheckt door AI, uit vrije bronnen.

Vector Economie · Macro & beleid · Nederland

Datacenters vragen steeds meer ruimte op het stroomnet

Nieuw CBS-onderzoek laat zien dat datacenters in 2025 al 5 procent van de Nederlandse elektriciteit gebruikten.

Datacenters in Nederland verbruikten vorig jaar bijna 5,7 duizend gigawattuur elektriciteit, goed voor 5 procent van het nationale verbruik. Het CBS publiceerde de cijfers woensdag; daarmee krijgt het debat over nieuwe datacenters en de schaarse netcapaciteit een concreter uitgangspunt.

Wat er gebeurde

Volgens het CBS namen datacenters in 2025 5.664 gigawattuur elektriciteit af. Dat was 12 procent meer dan een jaar eerder. Het aandeel in het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik steeg daardoor van 4,6 naar 5,0 procent. Het gaat om locaties waarvan dataverwerking de hoofdactiviteit is. Universiteiten, ziekenhuizen en andere organisaties met een eigen datavoorziening vallen buiten deze afbakening.

De cijfers meten fysiek elektriciteitsverbruik, niet de economische waarde van de diensten die datacenters leveren. Een gigawattuur staat voor een miljoen kilowattuur. De groei zegt dus niets rechtstreeks over omzet, productiviteit of het aantal banen in de sector. Wel laat zij zien hoeveel elektriciteit datacenters gebruiken; hoeveel netcapaciteit zij op afzonderlijke locaties nodig hebben, volgt daar niet rechtstreeks uit.

De cijfers in perspectief

Het CBS zet Nederland voor 2024, het meest recente vergelijkbare Europese jaar, op een aandeel van 4,6 procent van het totale elektriciteitsverbruik. Daarmee stond Nederland binnen de Europese Unie op de tweede plaats, achter Ierland. Voor 2025 geeft het CBS wel het Nederlandse verbruik, maar nog geen vergelijkbare ranglijst voor alle lidstaten. De Nederlandse stijging kwam niet alleen door nieuwe vestigingen: ook bestaande locaties gebruikten meer stroom.

Dat onderscheid is belangrijk. Een datacenter bestaat uit servers, koeling, stroomvoorziening en beveiliging. Als klanten meer rekenkracht vragen, kunnen bestaande gebouwen zwaarder worden belast zonder dat er een nieuw gebouw bijkomt. Wat dit voor het stroomnet betekent, hangt onder meer af van de locatie en de piekvraag; het gemiddelde verbruik alleen geeft daar geen uitsluitsel over.

Waarom dit economisch telt

Nederland heeft op veel plaatsen te weinig transportcapaciteit. Netbeheer Nederland spreekt dan van netcongestie: de vraag naar transport van elektriciteit is groter dan wat kabels en stations veilig aankunnen. Volgens Netbeheer Nederland stonden er op 30 juni 2026 15.498 aanvragen voor extra afname op regionale wachtlijsten, tegenover 15.154 eind 2025. Dat cijfer gaat over alle soorten afnemers en is dus niet specifiek voor datacenters.

De spanning zit daardoor niet alleen in het totale verbruik, maar ook in de locatie en het tijdstip. Een groot datacenter vraagt een zware aansluiting op één plek. Diezelfde netruimte kan niet tegelijk worden gebruikt door een fabriek, woningbouwproject, laadplein of warmtenet. Netbeheerders proberen daarom flexibeler gebruik af te spreken, bijvoorbeeld door verbruik tijdelijk te verminderen wanneer het net vol dreigt te raken.

Dat kan de komst van een datacenter versnellen, maar lost de structurele vraag niet op. Netbeheerders investeren in nieuwe stations en kabels, terwijl de bouw jaren duurt. Intussen moeten overheden kiezen welke projecten voorrang krijgen. Het huidige prioriteringskader geeft onder meer congestieverzachters, vitale functies, woningbouw en scholen een hogere positie dan gewone grootverbruikers.

Wie het raakt

Voor datacenterexploitanten betekent een vol net meer onzekerheid over vestigingsplaatsen, aansluitingen en uitbreidingen. Voor andere bedrijven kan het betekenen dat een nieuwe aansluiting of uitbreiding langer duurt. Huishoudens merken het meestal niet via een afzonderlijke stroomrekening voor datacenters, maar wel indirect: netuitbreidingen worden collectief betaald en schaarste kan de verduurzaming van woningen en vervoer vertragen.

De economische opbrengst van datacenters is bovendien niet gelijk aan hun stroomverbruik. Zij ondersteunen cloudcomputing, financiële diensten, kunstmatige intelligentie en digitale overheidsdiensten, maar hoeveel lokale werkgelegenheid dat per gebruikte megawatt oplevert, blijkt niet uit de verbruikscijfers. Voor beleidsmakers is daarom de vraag niet alleen hoeveel stroom een locatie gebruikt, maar ook welke diensten, investeringen en maatschappelijke baten daar tegenover staan.

De vraag achter het nieuws

De kernvraag is of Nederland schaarse netcapaciteit wil blijven inzetten voor groei van digitale infrastructuur, en onder welke voorwaarden. De CBS-cijfers maken de druk meetbaar, maar beantwoorden niet welke datacenters economisch of maatschappelijk het meeste opleveren. Voor verdere groei is van belang waar netcapaciteit vrijkomt. Of netuitbreidingen vanaf 2027 voldoende ruimte bieden, is onzeker.

Het cijfer van twee kanten
▲ Lichtpunten
  • Datacenters ondersteunen digitale diensten en verbruikten in 2025 5.664 gigawattuur elektriciteit.
  • Nederland heeft een grote digitale infrastructuur en stond in 2024 met 4,6 procent op de tweede plaats in de EU naar aandeel van datacenters in het elektriciteitsverbruik.
▼ Zorgpunten
  • Het elektriciteitsverbruik steeg in een jaar met 12 procent.
  • Op 30 juni 2026 stonden 15.498 aanvragen voor extra afname op regionale wachtlijsten.
Kritische noot

Het CBS-cijfer gaat over fysiek elektriciteitsverbruik en niet over economische waarde, lokale netpieken of de maatschappelijke opbrengst van datacenters. Ook zijn eigen datavoorzieningen van onder meer ziekenhuizen en universiteiten uitgesloten.

Wie merkt wat
Ondernemers
Bedrijven die willen uitbreiden kunnen langer moeten wachten op een zwaardere aansluiting.
Huishoudens
Netcongestie kan de aansluiting van laadpalen, warmtepompen en nieuwe woningen vertragen.
Overheid
Overheden moeten schaarse netcapaciteit verdelen en tegelijk beslissen welke datacenterinvesteringen maatschappelijk wenselijk zijn.
Beleggers
De beschikbaarheid van stroom en aansluitingen wordt een belangrijk vestigings- en uitbreidingsrisico voor datacenterbedrijven.

Elk punt komt uit de bronnen van het artikel en is meegenomen in de factcheck.

Meerdere perspectieven
Wat vaststaat
  • Datacenters gebruikten in 2025 5 procent van de Nederlandse elektriciteit.
  • Netbeheerders hadden op 30 juni 2026 15.498 aanvragen voor extra afname op wachtlijsten.
  • Het prioriteringskader geeft bepaalde maatschappelijke functies voorrang bij schaarse netcapaciteit.
Midden

Argumenten: Nederland moet digitale infrastructuur toelaten waar die aantoonbare economische waarde heeft, maar met transparante criteria, flexibele contracten en een eerlijke rangorde bij netcongestie.

Waarden: Institutionele voorspelbaarheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid.

Gevolgen: Een geleidelijke groei waarbij investeringen in netten, flexibiliteit en prioritering de belangrijkste voorwaarden zijn.

Rechts

Argumenten: De overheid moet terughoudend zijn met het sturen van marktkeuzes; snellere netuitbreiding en kostendekkende aansluitingen zijn beter dan extra verboden of politieke selectie.

Waarden: Economische vrijheid, investeringen en verantwoordelijkheid van gebruikers voor kosten.

Gevolgen: Meer ruimte voor commerciële datacenters, maar ook het risico dat financieel sterke partijen schaarse capaciteit eerder bemachtigen.

Factcheck Goedgekeurd

Gecontroleerd door een tweede AI-agent, aan de hand van de bronnen. Ook die controle kan fouten maken.

De kerncijfers en de afbakening zijn rechtstreeks gecontroleerd bij het CBS. De context over netcongestie is gebaseerd op Netbeheer Nederland; toekomstclaims zijn als onzekerheid geformuleerd.

  • Bevestigd Datacenters verbruikten in 2025 5.664 gigawattuur elektriciteit. — CBS-publicatie van 18 november 2026.
  • Bevestigd Het aandeel steeg van 4,6 naar 5,0 procent. — CBS noemt 4,6 procent voor 2024 en 5,0 procent voor 2025.
  • Bevestigd Er waren op 30 juni 2026 15.498 aanvragen voor afname op wachtlijsten. — Halfjaarlijkse rapportage van Netbeheer Nederland.
Noot van de redactie
Zeker: het CBS-cijfer over elektriciteitsverbruik en de afbakening van datacenters. Onzeker: de toekomstige groei en de precieze lokale gevolgen; daarvoor bestaan geen nieuwe landelijke cijfers.

← Terug naar de voorpagina