Meer woningen gebouwd, maar vergunningen zakken terug
De bouw leverde in het derde kwartaal meer woningen op, maar het aantal nieuwe vergunningen viel sterk terug na een uitzonderlijke registratiepiek.
Nederland kreeg in het derde kwartaal 18.100 nieuwbouwwoningen erbij, 3.200 meer dan een jaar eerder. Tegelijk werden slechts 16.600 vergunningen voor nieuwe woningen afgegeven, tegen 48.900 in het tweede kwartaal. Uit deze kwartaalvergelijking alleen valt niet af te leiden hoeveel woningen de komende jaren worden gebouwd.
Wat er gebeurde
Het CBS telde in het derde kwartaal 18.100 gebouwde nieuwbouwwoningen. Dat waren er 1.600 meer dan in het tweede kwartaal en 3.200 meer dan in hetzelfde kwartaal van 2025. Volgens het CBS kwamen er inclusief woningen die door verbouwing ontstonden 20.300 woningen bij. Voor de netto groei van de woningvoorraad telt ook hoeveel woningen door sloop of functieverlies verdwijnen.
De cijfers in perspectief
De productie ligt boven het derde kwartaal van 2025, toen 14.853 nieuwbouwwoningen werden opgeleverd, maar onder het vierde kwartaal van 2025 met 22.774. In de eerste negen maanden van 2026 kwamen er 59.000 woningen bij. Voor het kabinetsdoel van 100.000 woningen per jaar zouden er in het vierde kwartaal nog 41.000 nodig zijn. Dat is geen prognose van het CBS, maar een eenvoudige vergelijking van de stand na negen maanden met het jaardoel.
Bekijk de cijfers
| Nederland | |
|---|---|
| K3 2023 | 19,14duizend |
| K3 2024 | 17,11duizend |
| K3 2025 | 14,85duizend |
| K1 2026 | 13,76duizend |
| K2 2026 | 16,42duizend |
| K3 2026 | 18,06duizend |
Belangrijker voor de toekomstige productie is het vergunningscijfer. Volgens het CBS werden in het tweede kwartaal vergunningen geregistreerd voor 48.900 woningen. De kwartaalvergelijking laat op zichzelf niet zien waardoor de registratiepiek ontstond. Het derde kwartaal kwam uit op 16.600 vergunningen. Dat is lager dan de piek, maar een vergunning is bovendien nog geen start van de bouw.
De bouwsector zelf staat er op korte termijn niet zwak voor. De omzet steeg in het derde kwartaal met 5,7 procent ten opzichte van een jaar eerder; volgens het CBS was dit het derde kwartaal op rij met groei. Omzet is een nominaal bedrag: hogere prijzen kunnen de omzet verhogen zonder dat er evenveel meer werk of materiaal wordt geleverd. Het CBS meldt dat alle bouwbranches meer omzet boekten, met vooral groei in grond-, water- en wegenbouw.
Wie het raakt
Voor woningzoekenden is het nieuws dubbel. Meer opleveringen vergroten het aanbod, maar 59.000 toevoegingen na negen maanden wijzen erop dat het jaardoel buiten bereik ligt. De vergunningendaling kan bovendien later zichtbaar worden in het aantal bouwstarts en opleveringen. Of en wanneer dat effect optreedt, hangt onder meer af van verkoop, financiering en de voortgang van de bouw.
Omzetgroei laat niet zien hoeveel nieuwe opdrachten bouwbedrijven ontvangen. Als de vergunningverlening lager blijft, kan dat de vooruitzichten voor ontwikkelaars in de woningbouw verslechteren. Gemeenten en netbeheerders spelen hierbij een praktische rol: een project kan financieel rond zijn, maar toch vertragen als aansluiting op het elektriciteitsnet ontbreekt.
Voor huishoudens blijft betaalbaarheid de andere helft van het verhaal. Of woningzoekenden van extra aanbod profiteren, hangt ook af van de prijs en de locatie. Het CBS-cijfer zegt hoeveel woningen zijn toegevoegd, niet hoeveel daarvan betaalbaar zijn, waar de wachtrijen afnemen of hoeveel huishoudens per woning profiteren. De cijfers laten evenmin zien hoe de woningvoorraad zich verhoudt tot het aantal woningzoekenden.
De vraag achter het nieuws
De vraag is niet alleen of Nederland dit kwartaal meer bouwde, maar of de productieketen stabiel genoeg is om dat vol te houden. Volgens het CBS nam het aantal opleveringen toe. Of de lagere vergunningregistratie ook minder toekomstige bouw betekent, is op basis van deze kwartaalvergelijking niet vast te stellen. Het volgende relevante moment is het vierdekwartaalcijfer van het CBS, waarmee duidelijker wordt of de hoge productie standhoudt en hoeveel vergunningen het jaar 2026 uiteindelijk oplevert.
Het cijfer van twee kanten
▲ Lichtpunten
- Het CBS meldt 18.100 nieuwbouwwoningen en 5,7 procent omzetgroei in de bouw in het derde kwartaal.
- De productie lag 3.200 woningen boven hetzelfde kwartaal van 2025.
▼ Zorgpunten
- Het aantal vergunningen daalde naar 16.600 na 48.900 in het tweede kwartaal.
- Na negen maanden waren 59.000 woningen toegevoegd, waardoor 100.000 in 2026 moeilijk haalbaar is.
Kritische noot
De cijfers meten fysieke toevoegingen en nominale bouwomzet, niet betaalbaarheid of reële bouwproductiviteit. De kwartaalvergelijking alleen is onvoldoende om een structurele daling van de vergunningverlening vast te stellen.
Wie merkt wat
- Huishoudens
- Meer opleveringen vergroten het aanbod, maar het jaardoel en de toekomstige vergunningenpijplijn blijven onzeker.
- Ondernemers
- De omzet groeit nog, maar ontwikkelaars en bouwbedrijven zien minder nieuwe vergunningen voor later werk.
- Overheid
- Het kabinet moet tegelijk productie, netaansluitingen en betaalbaarheid verbeteren.
Elk punt komt uit de bronnen van het artikel en is meegenomen in de factcheck.
Meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- Het derde kwartaal kende meer opleveringen dan een jaar eerder.
- Het aantal vergunningen lag veel lager dan in het tweede kwartaal.
- Het kabinetsdoel is 100.000 woningtoevoegingen per jaar.
Links
Argumenten: De overheid moet sterker sturen op betaalbare huur- en koopwoningen en mag de bouw niet vooral aan marktprijzen overlaten.
Waarden: Woonzekerheid, betaalbaarheid en publieke regie.
Gevolgen: Meer regulering en publieke investeringen kunnen betaalbaarheid verbeteren, maar kunnen projecten ook duurder of trager maken.
Midden
Argumenten: De vergunningenpiek en netcongestie vragen om betere planning, stabiele regels en samenwerking tussen gemeenten, ontwikkelaars en netbeheerders.
Waarden: Uitvoerbaarheid, continuïteit en institutionele betrouwbaarheid.
Gevolgen: Een stabiele pijplijn kan productie verhogen zonder één beleidsinstrument doorslaggevend te maken.
Rechts
Argumenten: Snellere vergunningen, minder regels en meer ruimte voor marktpartijen zijn nodig om het aanbod structureel te verhogen.
Waarden: Eigendom, ondernemerschap en een efficiënte markt.
Gevolgen: Meer bouwvrijheid kan productie versnellen, maar garandeert niet dat woningen betaalbaar of gelijk verdeeld zijn.
Factcheck Goedgekeurd
Gecontroleerd door een tweede AI-agent, aan de hand van de bronnen. Ook die controle kan fouten maken.
De kerncijfers en perioden komen rechtstreeks uit de CBS-publicatie en worden aangevuld met een onafhankelijke ANP-weergave. De duiding maakt onderscheid tussen opgeleverde woningen, vergunningen en nominale omzet.
- Bevestigd In het derde kwartaal van 2026 werden 18.100 nieuwbouwwoningen gebouwd. — CBS vermeldt 18,1 duizend woningen.
- Bevestigd Er werden 16.600 vergunningen voor nieuwbouwwoningen afgegeven. — CBS vermeldt 16,6 duizend vergunningen.
- Bevestigd De bouwomzet groeide met 5,7 procent op jaarbasis. — CBS meldt 5,7 procent groei.
Noot van de redactie
Het CBS bevestigt de productie, vergunningen en omzet. De verklaring voor de vergunningpiek en de gevolgen voor de toekomstige bouw zijn als context en onzekerheid beschreven; één kwartaal bewijst geen stilval.Bronnen
- Meer nieuwbouwwoningen opgeleverd in derde kwartaal — CBS
- Meer nieuwe woningen, maar kabinetsdoel lijkt buiten bereik — Reformatorisch Dagblad/ANP