PFAS zet drinkwaternormen opnieuw onder spanning
Kraanwater voldoet aan de wettelijke norm, maar het RIVM hanteert een veel strengere gezondheidskundige richtwaarde.
Nieuwe zorgen over PFAS in drinkwater leggen een verschil bloot tussen de wettelijke grens en de gezondheidskundige advieswaarde van het RIVM. Volgens het RIVM blijft kraanwater verantwoord om te drinken, terwijl waterbedrijven aandringen op aanpak van vervuiling bij de bron.
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden door mensen gemaakte stoffen die nauwelijks afbreken. Ze kunnen via voedsel, lucht, producten en water in het lichaam terechtkomen. Het RIVM berekende in 2023 dat Nederlanders gemiddeld ongeveer drie keer zoveel PFAS via voedsel binnenkrijgen als via drinkwater.
Voor drinkwater alleen ligt de gemiddelde inname volgens het RIVM onder de gezondheidskundige grenswaarde. Voor voedsel en drinkwater samen ligt de totale inname daar wel boven. Het instituut zegt daarom dat de totale blootstelling omlaag moet, maar trekt daaruit niet de conclusie dat mensen geen kraanwater meer kunnen drinken.
Nederland hanteert sinds 2026 een wettelijke somnorm van 100 nanogram per liter voor twintig PFAS-stoffen. Het RIVM adviseert daarnaast een veel strengere richtwaarde van 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in PFOA-equivalenten. Dat zijn verschillende manieren van meten en beoordelen; de twee waarden zijn daarom niet rechtstreeks als dezelfde norm te lezen.
De drinkwatersector zegt dat al het Nederlandse kraanwater aan de wettelijke eisen voldoet. Vereniging van drinkwaterbedrijven Vewin stelt tegelijk dat PFAS-vervuiling bij de bron moet worden gestopt. De organisatie pleit voor een Europees totaalverbod en voor een sneller nationaal verbod op PFAS-houdende bestrijdingsmiddelen.
Ongeveer 60 procent van het Nederlandse drinkwater wordt uit grondwater gemaakt en ongeveer 40 procent uit oppervlaktewater. Volgens Vewin worden PFAS vooral aangetroffen in rivier- en oppervlaktewater dat door de Rijn en Maas wordt gevoed. Drinkwaterbedrijven zuiveren PFAS zo veel mogelijk, maar noemen extra zuivering technisch lastig, duur en niet altijd duurzaam.
De beleidskeuze draait daardoor om de vraag waar de rekening en verantwoordelijkheid komen te liggen. Een strengere wettelijke norm kan extra investeringen in zuivering en metingen vragen. Bronaanpak kan vervuiling eerder voorkomen, maar vergt verboden en beperkingen voor industrie, landbouw en consumentenproducten. Welke route Nederland uiteindelijk kiest, hangt mede af van Europese normering die volgens Vewin in 2027 wordt verwacht.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De gezondheids- en normclaims zijn rechtstreeks gecontroleerd bij het RIVM en aangevuld met informatie van Vewin en waterbedrijven. De tekst maakt duidelijk onderscheid tussen wettelijke eisen, gezondheidskundige richtwaarden en beleidsvoornemens.
- bevestigd Voedsel draagt gemiddeld ongeveer drie keer zoveel bij aan PFAS-inname als drinkwater. — RIVM-berekening uit 2023. bron
- bevestigd De totale blootstelling via voedsel en drinkwater ligt boven de gezondheidskundige grenswaarde, terwijl drinkwater alleen daaronder ligt. — RIVM beschrijft beide blootstellingsroutes afzonderlijk. bron
- bevestigd De wettelijke norm voor twintig PFAS-stoffen is 100 nanogram per liter. — RIVM-pagina over de wettelijke kwaliteitseisen. bron
- bevestigd Het RIVM adviseert 4,4 nanogram per liter in PFOA-equivalenten. — RIVM-richtwaarde voor PFAS in drinkwater. bron
- bevestigd Al het Nederlandse kraanwater voldoet aan de wettelijke eisen. — RIVM en Vewin vermelden dit expliciet. bron
- bevestigd Ongeveer 60 procent van het drinkwater komt uit grondwater en 40 procent uit oppervlaktewater. — Vewin geeft deze verdeling op. bron
- bevestigd Europese afspraken over toekomstige PFAS-normering worden volgens Vewin in 2027 verwacht. — Vewin beschrijft dit als verwachting, niet als vastgesteld besluit. bron
Noot van de redactie
Zeker is dat kraanwater aan de wettelijke norm voldoet, dat het RIVM een strengere richtwaarde hanteert en dat voedsel gemiddeld een grotere blootstellingsroute is dan drinkwater. Niet vastgesteld is dat een derde van alle Nederlandse drinkwaterbronnen boven dezelfde advieswaarde zit; daarom is die headlineclaim niet overgenomen.Bronnen
- PFAS in Drinkwater — Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
- Stop PFAS-vervuiling bij de bron — Vewin
- Bestrijdingsmiddelen met PFAS moeten snel verboden worden — Vewin
- Zitten er PFAS in het drinkwater? — Rijksoverheid
- Kwaliteit drinkwater — Waternet