UvA herroept ontslagen uit oorlogstijd na historisch onderzoek
De universiteit geeft formeel rechtsherstel aan medewerkers die tijdens de bezetting werden ontslagen.
De Universiteit van Amsterdam heeft de ontslagen die tijdens de Tweede Wereldoorlog plaatsvonden, formeel herroepen. Het besluit betreft medewerkers die Joods waren en medewerkers die hun baan verloren als straf voor verzetsactiviteiten.
Het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam besloot op 15 september de betreffende ontslagen formeel te herroepen. Dat gebeurde na historisch onderzoek door de afdeling Documentaire Informatievoorziening van de universiteit.
De ontslagen vonden plaats tijdens de Duitse bezetting. De universiteit maakte toen deel uit van de gemeentelijke organisatie van Amsterdam. Het College van Burgemeester en Wethouders voerde de ontslagen daardoor formeel uit, op last van de Duitse bezetter.
Volgens de historische toelichting van de UvA werden kort na de invoering van de ariërverklaring alle Joodse medewerkers ontslagen. Ook andere hoogleraren en lectoren moesten tijdens de oorlog vertrekken, onder meer om politieke redenen. De universiteit koos er destijds voor niet openlijk weerstand te bieden om open te kunnen blijven.
Het rechtsherstel bestaat uit het herroepen van de ontslagen. Voor hoogleraren, lectoren en privaatdocenten worden daarnaast de gegevens in het Album Academicum aangepast. Daarin komt een vermelding dat het ontslag formeel is herroepen. De UvA kondigt in de geraadpleegde informatie geen financiële compensatie aan.
Het besluit valt samen met de onthulling van een nieuw oorlogsmonument in de binnentuin van de Oudemanhuispoort. Op het monument staan de namen van 254 studenten en 28 medewerkers die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn overleden. Het monument is ontwikkeld op initiatief van studenten, onderzoekers en alumni en ontworpen door Thonik.
De universiteit koppelt het monument aan een bredere herbeoordeling van haar eigen geschiedenis. Het gaat daarbij niet alleen om de herinnering aan slachtoffers, maar ook om de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor besluiten die tijdens de bezetting werden uitgevoerd.
De stap is daarmee vooral institutioneel en historisch van aard. De UvA verandert de officiële registratie van de ontslagen en erkent dat medewerkers door vervolgings- en bezettingsbeleid hun positie verloren. Welke gevolgen het besluit voor nabestaanden of lopende historische onderzoeken heeft, wordt op de openbare informatiepagina niet verder uitgewerkt.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- De UvA heeft historische ontslagen formeel herroepen.
- De ontslagen werden tijdens de bezetting door de gemeentelijke organisatie uitgevoerd.
- De universiteit past historische registraties aan.
- Er is een nieuw oorlogsmonument geplaatst.
Links
Argumenten Een instelling moet niet alleen slachtoffers herdenken, maar ook verantwoordelijkheid nemen voor haar eigen handelen. Formeel rechtsherstel is minimaal nodig om uitsluiting en institutionele medewerking zichtbaar te maken.
Waarden Gelijkheid, herstel, erkenning van slachtoffers en institutionele verantwoordelijkheid.
Gevolgen Een expliciete erkenning kan vertrouwen en historisch bewustzijn versterken, maar kan ook nieuwe vragen oproepen over verdere compensatie.
Midden
Argumenten De universiteit moet historische dossiers zorgvuldig corrigeren op basis van onderzoek, zonder hedendaagse maatstaven rechtstreeks op individuele bestuurders toe te passen. Transparante archivering is de belangrijkste stap.
Waarden Historische nauwkeurigheid, zorgvuldigheid, proportionaliteit en continuïteit.
Gevolgen Een feitelijke correctie maakt het verleden beter reconstrueerbaar, maar laat ruimte voor vervolgonderzoek naar verantwoordelijkheden en gevolgen.
Rechts
Argumenten Erkenning is gepast, maar instellingen moeten terughoudend zijn met hedendaagse morele oordelen over beslissingen onder een dictatuur. Het rechtsherstel moet historisch precies blijven en niet uitmonden in onbeperkte aansprakelijkheid.
Waarden Rechtszekerheid, historische context, individuele verantwoordelijkheid en institutionele terughoudendheid.
Gevolgen Terughoudendheid kan juridisering beperken, maar kan door nabestaanden worden ervaren als onvoldoende erkenning.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De feiten komen hoofdzakelijk uit de officiële UvA-publicatie en worden aangevuld met historische context van Amsterdamse overheidsbronnen. Niet-gepubliceerde gevolgen voor nabestaanden zijn niet ingevuld.
- bevestigd De UvA besloot op 15 september 2026 de betreffende ontslagen formeel te herroepen. — Dit staat op de officiële UvA-pagina. bron
- bevestigd Het rechtsherstel betreft Joodse medewerkers en medewerkers die wegens verzetsactiviteiten werden ontslagen. — De UvA noemt beide groepen expliciet. bron
- bevestigd De UvA maakte tijdens de bezetting deel uit van de gemeentelijke organisatie van Amsterdam. — De UvA beschrijft dit in de toelichting op de ontslagen. bron
- bevestigd Het nieuwe monument vermeldt 254 studenten en 28 medewerkers. — Deze aantallen staan op de UvA-pagina over het monument. bron
Noot van de redactie
Het besluit van de UvA, de reikwijdte van het rechtsherstel en de achtergrond van de oorlogsgeschiedenis zijn bevestigd. Openbare informatie vermeldt geen financiële compensatie.Bronnen
- Oorlogsmonument Tweede Wereldoorlog — Universiteit van Amsterdam
- Ariërverklaring — Stadsarchief Amsterdam
- Gemeente Amsterdam biedt excuses aan voor rol bij Jodenvervolging — Gemeente Amsterdam