Restitutiecommissie adviseert teruggave Goudstikker-schilderij
De commissie vindt het aannemelijk dat een schilderij van Jan van Goyen door gedwongen verlies in de oorlog uit de collectie verdween.
De Restitutiecommissie adviseert de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om een schilderij van Jan van Goyen terug te geven aan de erfgenamen van kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Het werk maakt deel uit van de Nederlandse rijkscollectie en wordt beheerd door het Mauritshuis.
Het gaat om Fishermen by the Lakeshore, in het Nederlands Vissers aan de oevers van een plas. De commissie concludeert dat het schilderij oorspronkelijk tot de handelsvoorraad van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker behoorde en in 1940 via een gedwongen verkoop in de collectie van Hermann Göring terechtkwam.
Voor die conclusie onderzocht het NIOD-Expertisecentrum Restitutie van Cultuurgoederen en de Tweede Wereldoorlog archiefmateriaal. De commissie vergeleek onder meer fotokaarten uit het archief van Goudstikker met materiaal uit het archief van Göring. Ook administratieve documenten wijzen volgens haar op dezelfde herkomst.
De commissie noemt het verlies van het schilderij onvrijwillig. De weduwe van Goudstikker had niet ingestemd met de transacties en de kunsthandel werd na de Duitse inval onder omstandigheden voortgezet die volgens de commissie nauw samenhingen met de machtspositie van de nazi’s.
Het advies is geen automatische teruggave. De uiteindelijke beslissing ligt bij de minister. De commissie adviseert wel om een procedurele belemmering buiten beschouwing te laten die samenhangt met eerdere rechterlijke uitspraken en oude restitutieafspraken.
De zaak past in een langere reeks restitutieverzoeken van de erfgenamen. De commissie adviseerde eerder om 202 werken aan de familie terug te geven en later nog drie. Die adviezen werden door de staat overgenomen, maar de behandeling van de verschillende transacties en procedures verschilde per geval.
Met het nieuwe advies benadrukt de commissie dat ook werken buiten eerdere schikkingen opnieuw kunnen worden beoordeeld wanneer archiefonderzoek de oorspronkelijke eigendom en het gedwongen verlies voldoende aannemelijk maakt. Of het schilderij daadwerkelijk teruggaat naar de erfgenamen, hangt nu af van het ministeriële besluit.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- De Restitutiecommissie adviseert teruggave van het schilderij aan de erfgenamen.
- Het schilderij behoort tot de rijkscollectie en wordt beheerd door het Mauritshuis.
- De minister moet nog beslissen over uitvoering van het advies.
Links
Argumenten De staat moet roofkunst teruggeven wanneer aannemelijk is dat eigendom door vervolging of dwang verloren ging. Procedurele bezwaren mogen herstel na historisch onrecht niet blokkeren.
Waarden Rechtsherstel, historische verantwoordelijkheid en bescherming van vervolgde gemeenschappen.
Gevolgen Een ruimhartig beleid kan vertrouwen herstellen, maar vraagt blijvend onderzoek en kan nieuwe claims opleveren.
Midden
Argumenten Restitutie moet per zaak zorgvuldig worden beoordeeld op eigendom, gedwongen verlies en bewijs. De commissie en de minister bieden daarvoor een institutionele procedure.
Waarden Zorgvuldigheid, rechtszekerheid en onafhankelijk historisch onderzoek.
Gevolgen Een individuele beoordeling voorkomt willekeur, maar maakt het proces langdurig en voor betrokken families soms frustrerend.
Rechts
Argumenten De overheid moet terughoudend zijn met het teruggeven van bezit wanneer eigendom of overdracht juridisch ingewikkeld is. Een advies kan moreel overtuigend zijn zonder dat iedere historische claim automatisch tot teruggave leidt.
Waarden Eigendom, rechtszekerheid en bescherming van publieke collecties.
Gevolgen Terughoudendheid beperkt precedentwerking, maar kan worden gezien als voortzetting van eerder onrecht wanneer bewijs wel overtuigend is.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kern is gebaseerd op het officiële advies van de Restitutiecommissie en de bijbehorende toelichting. Het artikel corrigeert de indruk dat de teruggave al definitief is door consequent te spreken over een advies.
- bevestigd De Restitutiecommissie adviseert teruggave van een schilderij van Jan van Goyen aan de erfgenamen van Jacques Goudstikker. — Staat in de aanbeveling van de commissie. bron
- bevestigd Het werk maakt deel uit van de Nederlandse rijkscollectie en wordt gehouden door het Mauritshuis. — Vermeld in de procedurebeschrijving. bron
- bevestigd Het schilderij kwam in 1940 via een gedwongen verkoop in de collectie van Hermann Göring terecht. — Gebaseerd op het archiefonderzoek dat de commissie beschrijft. bron
- bevestigd De commissie adviseerde eerder teruggave van 202 werken en later van drie werken. — Overzicht van eerdere Goudstikker-aanbevelingen. bron
- bevestigd De minister moet nog een definitieve beslissing nemen. — De commissie formuleert een advies aan de minister; het advies zelf is geen uitvoeringsbesluit. bron
Noot van de redactie
Het advies, de herkomst en de procedurele status zijn rechtstreeks uit de Restitutiecommissie gehaald. De minister moet nog beslissen; daarom is niet geschreven dat de feitelijke teruggave al heeft plaatsgevonden.Bronnen
- Goudstikker III - Recommendation — Restitutions Committee
- Restitutions Committee recommends restitution of Van Goyen painting belonging to Jacques Goudstikker — Restitutions Committee
- Jacques Goudstikker — Wikipedia
Meer hierover bij andere media
- AD — „roofkunst jacques goudstikker”
- de Volkskrant — „roofkunst jacques goudstikker”
- RTL Nieuws — „roofkunst jacques goudstikker”