Optogenetica krijgt Nobelprijs voor Geneeskunde
De techniek maakt het mogelijk om zenuwcellen met licht zeer precies te bestuderen en te beïnvloeden.
De volgredacteur houdt het voor je bij
De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde 2026 gaat naar Peter Hegemann, Georg Nagel en Karl Deisseroth voor hun werk aan lichtgevoelige ionkanalen en optogenetica. De methode heeft het onderzoek naar hersencircuits sterk verfijnd, maar is nog geen algemene behandeling voor neurologische aandoeningen.
De prijs werd maandag bekendgemaakt door het Nobelcomité van het Karolinska Instituut. Hegemann en Nagel ontdekten in een eencellige alg het eiwit channelrhodopsine, dat onder blauw licht een kanaal in de cel opent. Deisseroth gebruikte dat principe vervolgens om zenuwcellen lichtgevoelig te maken.
Optogenetica combineert genetische technieken met licht. Onderzoekers brengen een gen voor een lichtgevoelig eiwit in een specifieke groep cellen. Met een lichtpuls kunnen zij die cellen daarna activeren of juist stilleggen. Daardoor is beter te onderzoeken welke zenuwcellen betrokken zijn bij bijvoorbeeld beweging, geheugen of angst.
De methode maakte het mogelijk om verbanden tussen hersenactiviteit en gedrag veel preciezer te testen dan met oudere technieken. Deisseroth liet in 2005 zien dat lichtgevoelige zenuwcellen elektrische signalen kunnen afgeven. Twee jaar later werkte de aanpak ook in de hersenen van levende muizen, aldus het Karolinska Instituut.
De Nobelprijs beloont daarmee vooral een onderzoeksmethode en niet één nieuwe therapie. Optogenetica wordt wereldwijd gebruikt in dierproeven en laboratoriumonderzoek. Ook verkennen onderzoekers toepassingen bij mensen, onder meer voor gezichtsherstel en neurologische aandoeningen, maar die toepassingen zijn nog in ontwikkeling.
Een belangrijke beperking is dat de techniek meestal genetische aanpassing van doelcellen en een manier om licht toe te dienen vereist. Dat maakt toepassing in het menselijk lichaam ingewikkelder dan de beeldspraak van een eenvoudige lichtschakelaar suggereert. De prijs verandert dus niet direct de behandeling van patiënten.
De bekroonde ontdekkingen vormen samen een lang onderzoeksprogramma met publicaties en vervolgonderzoek over meerdere decennia. De technologie is een gevestigde onderzoekstechnologie met experimentele medische toepassingen; de bronnen melden geen breed goedgekeurde optogenetische behandeling voor patiënten.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De toekenning, de laureaten en de werking van optogenetica zijn bevestigd door het Karolinska Instituut en onafhankelijke berichtgeving. De tekst maakt duidelijk onderscheid tussen onderzoek en klinische toepassing.
- bevestigd De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde 2026 gaat naar Peter Hegemann, Georg Nagel en Karl Deisseroth. — Bevestigd door het Karolinska Instituut en The Guardian. bron
- bevestigd De prijs gaat over lichtgevoelige ionkanalen en optogenetica. — Staat in de officiële bekendmaking. bron
- bevestigd Hegemann en Nagel ontdekten channelrhodopsine in een alg. — Beschreven door het Karolinska Instituut. bron
- bevestigd Deisseroth maakte zenuwcellen lichtgevoelig en paste de methode toe in levende muizen. — De officiële wetenschappelijke toelichting noemt de publicaties uit 2005 en 2007. bron
- bevestigd Optogenetica is nog geen breed goedgekeurde behandeling. — De bronnen beschrijven klinische toepassingen als onderzoek en ontwikkeling, niet als algemeen beschikbare behandeling. bron
Noot van de redactie
De prijs en de wetenschappelijke kern zijn bevestigd door het Karolinska Instituut en onafhankelijke berichtgeving. De medische toepassingen zijn nog experimenteel; er is geen claim gedaan over een direct beschikbare behandeling.Bronnen
- The 2026 Nobel Prize in Physiology or Medicine to Peter Hegemann, Georg Nagel and Karl Deisseroth — Karolinska Institutet
- Nobel prize in medicine 2026 awarded for research on mysteries of brain — The Guardian
- Karl Deisseroth — Stanford Diabetes Research Center
Meer hierover bij andere media
- NRC — „nobelprijs optogenetica”
- NU.nl — „nobelprijs optogenetica”
- De Telegraaf — „nobelprijs optogenetica”