ACM waarschuwt voor machtige schoolboekenuitgevers
De toezichthouder vindt dat digitale licenties en papieren boeken te vaak verplicht samen worden verkocht.
De volgredacteur houdt het voor je bij
De Autoriteit Consument en Markt vindt dat de Nederlandse markt voor schoolboeken niet goed werkt. De toezichthouder roept uitgevers op te stoppen met verplichte bundels van digitale licenties en papieren boeken en waarschuwt dat verder onderzoek kan volgen.
Middelbare scholen kopen jaarlijks voor ongeveer 280 miljoen euro aan digitale en papieren leermiddelen. Volgens de ACM hebben ThiemeMeulenhoff, Malmberg en Noordhoff in de meeste vakken een groot en stabiel marktaandeel. Scholen stappen bovendien maar weinig over wanneer de prijs van een methode stijgt.
De toezichthouder ziet daardoor onvoldoende druk op uitgevers om prijzen, kwaliteit en herbruikbaarheid te verbeteren. De prijzen van lesmaterialen zijn volgens de ACM de afgelopen zeven jaar sneller gestegen dan die van vergelijkbare producten. Het aanbod sluit volgens de autoriteit ook niet altijd aan bij wat scholen nodig hebben.
Een belangrijk punt is de zogenoemde licentie-folioverkoop. Scholen krijgen daarbij een digitale licentie en een papieren werkboek of leerboek als één pakket aangeboden. De ACM vindt het vooral problematisch dat scholen daardoor soms betalen voor onderdelen die zij niet nodig hebben of moeilijk kunnen vervangen.
Ook de duurzaamheid speelt mee. Veel werkboeken zijn na één schooljaar niet meer bruikbaar omdat leerlingen erin schrijven. Volgens de ACM is het aanbod van herbruikbare leerboeken de afgelopen jaren bijna verdwenen, waardoor scholen en leerlingen ieder jaar opnieuw materiaal moeten aanschaffen.
De ACM heeft met dit onderzoek nog geen overtreding vastgesteld. Koppelverkoop is niet automatisch verboden. Dat kan anders liggen wanneer een uitgever een machtspositie heeft en scholen daardoor feitelijk geen redelijke keuze hebben. Als uitgevers hun verkooppraktijken niet aanpassen, kan de toezichthouder een vervolgonderzoek starten.
Scholen kunnen volgens de ACM zelf meer tegenmacht organiseren door gezamenlijk in te kopen en vaker van methode te wisselen. SIVON ondersteunt zulke samenwerkingen. Voor ouders en leerlingen heeft de oproep voorlopig geen directe gevolgen: het is een aanbeveling, geen onmiddellijk verbod.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- De ACM noemt de markt voor leermiddelen onvoldoende goed werkend.
- Drie grote uitgevers hebben een dominante positie in veel vakken.
- De toezichthouder heeft aanbevelingen gedaan, maar nog geen verbod opgelegd.
Links
Argumenten Publiek onderwijsbudget moet niet verdwijnen in dure, nauwelijks herbruikbare pakketten; de overheid moet betaalbaarheid, open standaarden en hergebruik afdwingen.
Waarden Gelijke kansen, publieke middelen en duurzaamheid.
Gevolgen Strengere regels kunnen scholen geld besparen, maar vragen ook investeringen in nieuwe leermiddelen.
Midden
Argumenten Scholen, uitgevers en toezichthouder moeten eerst transparantie en keuzevrijheid verbeteren, met ingrijpen als vrijwillige aanpassing uitblijft.
Waarden Proportionaliteit, kwaliteit en praktische uitvoerbaarheid.
Gevolgen Een gefaseerde aanpak beperkt verstoring van lopende methodes en maakt ruimte voor bewijs.
Rechts
Argumenten Uitgevers moeten ruimte houden om digitale methodes te ontwikkelen; gezamenlijke inkoop en concurrentie kunnen meer opleveren dan nieuwe regels.
Waarden Ondernemerschap, innovatie en keuzevrijheid van scholen.
Gevolgen Te zware regulering kan investeringen in nieuwe lesmethodes en digitale hulpmiddelen afremmen.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De financiële omvang, marktconcentratie en kritiek op bundelverkoop zijn bevestigd door ACM en NOS. De tekst maakt duidelijk dat aanbevelingen nog geen juridische verboden zijn.
- bevestigd Middelbare scholen kopen jaarlijks ongeveer 280 miljoen euro aan digitale en papieren schoolboeken. — Dit bedrag wordt genoemd in de actuele NOS-weergave van het ACM-onderzoek. bron
- bevestigd ThiemeMeulenhoff, Malmberg en Noordhoff hebben het grootste deel van de markt in handen. — NOS en ACM beschrijven de sterke marktpositie van de drie grootste aanbieders. bron
- bevestigd De ACM vindt dat verplichte bundels van digitale en papieren materialen moeten stoppen. — Dit is de centrale aanbeveling in de actuele berichtgeving. bron
- bevestigd De ACM heeft nog geen overtreding vastgesteld. — NOS vermeldt dat het onderzoek aanbevelingen bevat en niet op overtredingen was gericht. bron
Noot van de redactie
De ACM-constateringen en bedragen zijn bevestigd. Er is nog geen verbod of formele overtreding vastgesteld; mogelijke vervolgstappen zijn afhankelijk van nieuw onderzoek.Bronnen
- Waarschuwing voor machtige uitgevers: schoolboeken te duur en slecht herbruikbaar — NOS
- ACM presenteert aanpak marktonderzoek digitale leermaterialen — Autoriteit Consument en Markt
- Evaluatie Wet Gratis Schoolboeken — Rijksoverheid
Meer hierover bij andere media
- NU.nl — „schoolboeken acm”
- De Telegraaf — „schoolboeken acm”
- AD — „schoolboeken acm”