Voedselaanbod in tien steden werd ongezonder, meldt monitor
Een nieuwe Amsterdam UMC-methode brengt verschillen tussen buurten en gemeenten in kaart.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Update
Volgens de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving is het voedselaanbod in steden de afgelopen jaren toegenomen en steeds ongezonder geworden. Betrokken wethouders riepen op tot snelle invoering van een Voedselwet, zodat gemeenten meer mogelijkheden krijgen om het aanbod te sturen. (Amsterdam UMC, Agenda Stad)
.jpg){kind=link}
Het voedselaanbod in tien onderzochte Nederlandse gemeenten was in 2024 overwegend ongezond. Dat blijkt uit de nieuwe Voedseldrukmonitor van Amsterdam UMC, die gemeenten willen gebruiken in het debat over lokale regels en een landelijke Voedselwet.
De monitor onderzocht de voedselomgeving in tien gemeenten in 2014 en 2024. Het instrument kijkt niet alleen naar het soort verkooppunt, maar ook naar de hoeveelheid aanbod en de afstand tot bewoners. Een fastfoodzaak vlakbij telt daardoor zwaarder mee dan hetzelfde type zaak op grotere afstand.
In alle onderzochte gemeenten lag de gemiddelde voedseldruk in 2024 aan de ongezonde kant. De gemiddelde scores varieerden van min 252 tot min 327 op een schaal van min 500 tot plus 500. De onderzoekers benadrukken dat de score iets zegt over de omgeving en niet rechtstreeks over het eetgedrag of de gezondheid van individuele inwoners.
Voor de ontwikkeling van de methode onderzochten de onderzoekers ruim 83.000 producten bij 326 verkooppunten in Amsterdam, Ede, Groningen en Rotterdam. Zij vergeleken onder meer supermarkten, bakkers, groentewinkels en fastfoodrestaurants met de Schijf van Vijf. De uitkomsten werden gecombineerd met beoordelingen van deskundigen.
De monitor laat ook verschillen binnen gemeenten zien. Buurten kunnen een duidelijk andere score hebben dan het gemeentelijke gemiddelde, afhankelijk van de dichtheid en nabijheid van verkooppunten. De onderzoekers zien de kaarten daarom vooral als hulpmiddel voor beleid, monitoring en gebiedsontwikkeling, niet als een volledig oordeel over de voedselkwaliteit van een stad.
Gemeenten en het Voedingscentrum werken al langer samen in de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving. Gemeenten willen meer mogelijkheden om rond scholen en in winkelgebieden te sturen op het aanbod. Zonder landelijke juridische basis kunnen zij nieuwe zaken of assortimenten nu maar beperkt weigeren op grond van volksgezondheid.
Een landelijke Voedselwet kan die ruimte veranderen, maar de precieze inhoud is nog niet vastgesteld. Ondernemers krijgen dan mogelijk te maken met nieuwe vestigingsregels of eisen aan het aanbod. De onderzoekers waarschuwen tegelijk dat verdere toepassing nodig is om te bepalen wanneer veranderingen in de score betekenisvol zijn.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- De Voedseldrukmonitor vond in tien onderzochte gemeenten overwegend ongezonde voedselomgevingen.
- De methode combineert het aanbod, de dichtheid en de afstand tot verkooppunten.
- Een landelijke Voedselwet die gemeenten meer bevoegdheden geeft, is nog niet vastgesteld.
Links
Argumenten Gezondheid mag niet afhangen van postcode of koopkracht. De overheid moet burgers, vooral kinderen, beschermen tegen een omgeving waarin ongezond aanbod structureel dominant is.
Waarden Volksgezondheid, preventie en gelijke kansen.
Gevolgen Strengere regels kunnen ziekte voorkomen, maar beperken de commerciële vrijheid van ondernemers.
Midden
Argumenten Gemeenten hebben betrouwbare gegevens en proportionele instrumenten nodig. Begin met scholen en kwetsbare buurten, evalueer de effecten en laat ruimte voor lokale verschillen.
Waarden Evidence-based beleid, uitvoerbaarheid en evenwicht.
Gevolgen Gerichte maatregelen kunnen draagvlak vergroten, maar leveren mogelijk minder snel brede gezondheidswinst op.
Rechts
Argumenten Volwassenen en ondernemers moeten zoveel mogelijk zelf kunnen kiezen. De overheid kan informeren en gezonde opties stimuleren, maar moet niet bepalen welke winkels of producten in een buurt mogen bestaan.
Waarden Individuele keuzevrijheid, ondernemerschap en beperkte overheidsbemoeienis.
Gevolgen Minder regels beperken lasten voor bedrijven, maar laten verschillen in gezondheid en aanbod grotendeels bestaan.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kerncijfers en methode zijn gecontroleerd in het openbare rapport van Amsterdam UMC. De tekst maakt duidelijk dat het om een omgevingsmaat gaat en niet om individuele gezondheidsuitkomsten.
- bevestigd De monitor onderzocht tien gemeenten in 2014 en 2024. — Dit staat in de methodologische beschrijving van de Voedseldrukmonitor. bron
- bevestigd De gemiddelde scores in 2024 lagen tussen min 252 en min 327. — Amsterdam UMC noemt deze bandbreedte in het rapport. bron
- bevestigd Ruim 83.000 producten bij 326 verkooppunten zijn onderzocht. — Deze aantallen staan in de beschrijving van stap één van het onderzoek. bron
- bevestigd Gemeenten kunnen nu maar beperkt sturen op voedsel vanuit volksgezondheid. — Het Voedingscentrum beschrijft de behoefte aan landelijke juridische kaders. bron
Noot van de redactie
De monitor meet de voedselomgeving, niet individuele consumptie of ziekte. De scores en methodologische beperkingen zijn rechtstreeks uit het rapport overgenomen; de Voedselwet is nog niet vastgesteld.Bronnen
- De Voedseldrukmonitor — Amsterdam UMC / Openresearch Amsterdam
- Voedsel — Gemeente Utrecht
- Bouwstenen voor gezonde en duurzame voeding in lokaal beleid — Voedingscentrum
Meer hierover bij andere media
- NU.nl — „voeding gezondheid”
- De Telegraaf — „voeding gezondheid”
- AD — „voeding gezondheid”