Allard Pierson geeft geroofde vaas terug aan Sicilië
Een Centuripe-pyxis keert na bijna dertig jaar in de Amsterdamse collectie terug naar Italië.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Het Allard Pierson heeft een antieke vaas vrijwillig overgedragen aan een Italiaanse delegatie. Onderzoek met een oud fotorolletje maakte aannemelijk dat het object illegaal op Sicilië was opgegraven.
De teruggave betreft een zogenoemde Centuripe-pyxis, een rijk versierd opslagvat uit de derde eeuw voor Christus. Het object behoort sinds 1997 tot de collectie van het Amsterdamse archeologiemuseum en werd woensdag overgedragen aan vertegenwoordigers van Sicilië, onder wie erfgoedspecialisten en leden van de Italiaanse carabinieri.
Het museum kocht de vaas destijds op de Tefaf-beurs in Maastricht van een Zwitserse handelaar. Bij de aankoop ontbraken herkomstdocumentatie en een uitvoervergunning. Volgens de toenmalige verkoper was het stuk al voor 1970 in Zwitsers privébezit geweest, maar die tijdlijn bleek later niet houdbaar.
De doorbraak kwam in 2016, toen Siciliaanse onderzoekers een fotorolletje vonden in het bezit van een voormalige dorpsfotograaf uit Centuripe. Op de foto's stonden werkzaamheden en archeologische vondsten die met grafroof in verband werden gebracht. Een huwelijksfoto uit 1976 hielp bij het dateren van het materiaal. Op het rolletje was ook de pyxis te zien.
Juridisch was de teruggave volgens het museum niet zonder meer verplicht. Nederland voerde strengere regels voor de bescherming van archeologisch erfgoed pas later in, waardoor die regels niet automatisch met terugwerkende kracht op deze aankoop konden worden toegepast. Het museum besloot desondanks dat de herkomst voldoende reden was om verantwoordelijkheid te nemen.
De zaak laat zien hoe lastig herkomstonderzoek kan zijn. Een object kan via handelaren en particuliere collecties in een museum belanden, terwijl de oorspronkelijke opgravingsplaats en de omstandigheden waaronder het is verkregen onduidelijk blijven. Archiefmateriaal, foto's en lokale kennis kunnen jaren later alsnog een eerdere lezing ondergraven.
Het Allard Pierson zegt de samenwerking met Siciliaanse deskundigen te willen voortzetten. Het museum wil daarbij niet alleen de eigendomsvraag onderzoeken, maar ook kijken naar gedeeld beheer en gezamenlijke kennis over vergelijkbare objecten. De teruggave is daarmee volgens het museum geen afsluiting van het dossier, maar het begin van verder onderzoek naar de collectie.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De feitelijke kern is rechtstreeks beschreven door NOS en sluit aan bij de eerdere museumdocumentatie. De tekst presenteert de illegale herkomst als conclusie van het onderzoek en niet als rechterlijk vastgesteld strafbaar feit.
- bevestigd Het Allard Pierson droeg de Centuripe-pyxis over aan een Italiaanse delegatie. — NOS beschrijft de overdracht en het betrokken museumstuk. bron
- bevestigd De vaas dateert uit de derde eeuw voor Christus. — De datering staat in het NOS-artikel. bron
- bevestigd Het museum kocht de vaas in 1997 op Tefaf in Maastricht. — Deze aankoopgeschiedenis wordt door NOS vermeld. bron
- bevestigd Een fotorolletje uit 2016 bracht de eerdere herkomst aan het licht. — NOS beschrijft de vondst en de betekenis ervan voor het herkomstonderzoek. bron
- bevestigd Het museum wil de samenwerking met Siciliaanse deskundigen voortzetten. — Het museum en NOS beschrijven vervolgonderzoek en samenwerking. bron
Noot van de redactie
De overdracht, objectidentificatie, aankoopgeschiedenis en het herkomstonderzoek zijn bevestigd door NOS en het museum. De precieze rol van de voormalige fotograaf bij de grafroof blijft in de bronnen niet volledig uitgewerkt.Bronnen
- Geroofde vaas terug naar Sicilië — NOS
- From Centuripe, with Love — Allard Pierson