Terugkeer weigeren moet strafbaar worden, zegt kabinet
Het kabinet wil mensen die na een definitieve afwijzing vertrek frustreren strafrechtelijk kunnen aanpakken.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Het kabinet wil het weigeren van medewerking aan terugkeer strafbaar maken. Het gaat volgens de bestaande beleidsstukken om mensen die geen recht meer hebben op verblijf en die een terugkeerbesluit actief frustreren; een nieuwe definitieve wettekst is nog niet openbaar.
De maatregel moet het sluitstuk worden van een strenger terugkeerbeleid. In de kabinetsplannen gaat het niet om iedereen zonder verblijfsrecht, maar om mensen van wie de vertrekprocedure is doorlopen en die volgens het kabinet desondanks niet meewerken aan handelingen die terugkeer mogelijk maken.
De Tweede Kamer stemde in juni al in met de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. Die wet geeft de overheid meer mogelijkheden om medewerking aan vertrek af te dwingen. Wie na een vordering blijft tegenwerken, kan volgens de toelichting maximaal drie maanden gevangenisstraf of een geldboete krijgen.
Daarnaast ligt in het politieke debat een bredere strafbaarstelling van illegaal verblijf. De Eerste Kamer besprak daarbij de vraag of strafrecht alleen mag worden ingezet tegen mensen die terugkeer daadwerkelijk frustreren, of dat verblijf zonder recht op zichzelf strafbaar wordt. Dat onderscheid is juridisch en politiek belangrijk.
Volgens de minister moet de terugkeerprocedure altijd voorgaan op straf. Dat volgt ook uit Europees recht: iemand kan niet uitsluitend worden gestraft omdat vertrek nog niet zorgvuldig is geprobeerd. De regering zegt dat alleen mensen die na een definitieve beslissing en een afgeronde terugkeerprocedure verwijtbaar blijven tegenwerken in beeld komen.
Tegenstanders waarschuwen dat de grens tussen niet kunnen en niet willen terugkeren moeilijk vast te stellen is. Een land van herkomst kan bijvoorbeeld geen reisdocument afgeven of iemand niet toelaten. In zulke gevallen kan terugkeer buiten de macht van de betrokken persoon liggen.
De aangekondigde maatregel is nog geen geldend recht. Voor invoering zijn een concrete wetswijziging, parlementaire behandeling en toetsing aan Europees recht nodig. Ook is nog niet duidelijk hoeveel mensen ermee te maken zouden krijgen en of strafrechtelijke dreiging de feitelijke terugkeer aantoonbaar versnelt.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- Het kabinet wil niet-meewerken aan terugkeer strafbaar stellen.
- Een bestaand wetsvoorstel bevat al sancties voor het niet opvolgen van een vordering tot medewerking.
- De precieze nieuwe reikwijdte en invoeringsdatum zijn nog niet vastgesteld.
Links
Argumenten Strafrecht mag niet worden gebruikt tegen mensen die niet kunnen terugkeren, bijvoorbeeld omdat hun land van herkomst hen niet toelaat. Eerst moeten een veilige en uitvoerbare terugkeer en individuele rechtsbescherming geregeld zijn.
Waarden Menselijke waardigheid, proportionaliteit en bescherming tegen willekeur.
Gevolgen Een ruime strafbaarstelling kan mensen verder de illegaliteit in duwen en hulpverlening ontmoedigen.
Midden
Argumenten Er kan een beperkte strafrechtelijke sanctie komen voor aantoonbare en verwijtbare frustratie, maar alleen na een zorgvuldig terugkeerproces en met rechterlijke toetsing.
Waarden Rechtsstatelijkheid, uitvoerbaarheid en effectiviteit.
Gevolgen Een duidelijke afbakening kan het beleid versterken, maar bewijs van opzettelijke tegenwerking blijft ingewikkeld.
Rechts
Argumenten Een definitieve afwijzing moet gevolgen hebben. Wie vertrek blijft tegenwerken, ondermijnt volgens deze visie het migratiebeleid en moet daarom een voelbare sanctie kunnen krijgen.
Waarden Handhaving, orde en geloofwaardigheid van overheidsbesluiten.
Gevolgen Strafrecht kan druk op vertrek verhogen, maar kan ook gevangenissen en uitvoeringsorganisaties extra belasten.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De tekst onderscheidt het kabinetsvoornemen van geldend recht en vermeldt de juridische onzekerheid. De huidige openbare bronnen bevestigen de beleidsrichting, maar niet alle details van de nieuwe aankondiging.
- bevestigd De Tweede Kamer stemde in met de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring — Dit staat in het nieuwsbericht van de Rijksoverheid. bron
- bevestigd Niet meewerken kan volgens het wetsvoorstel maximaal drie maanden cel of een geldboete opleveren — Dit is de strafmaat in de toelichting van het wetsvoorstel. bron
- onzeker De concrete nieuwe wettekst is nog niet openbaar — De geraadpleegde openbare bronnen bevatten beleidsstukken en eerdere wetsvoorstellen, maar geen afzonderlijke tekst van de aankondiging van 7 oktober. bron
Noot van de redactie
Openbare bronnen bevestigen het bestaande wetsvoorstel en de kabinetsintentie, maar niet een afzonderlijke nieuwe wettekst van 7 oktober. De precieze reikwijdte en invoeringsdatum zijn daarom onzeker.Bronnen
- Tweede Kamer stemt in met wetsvoorstel terugkeer en vreemdelingenbewaring — Rijksoverheid
- Toelichting op de Asielnoodmaatregelenwet — Tweede Kamer
- Verslag Eerste Kamer over strafbaarstelling terugkeerfrustratie — Eerste Kamer
Meer hierover bij andere media
- NOS — „asiel terugkeer”
- Het Parool — „asiel terugkeer”
- Trouw — „asiel terugkeer”