Poolse rechter legt eed af zonder president
De benoeming van Maciej Berek verdiept het conflict tussen de regering en president Nawrocki over het Constitutioneel Tribunaal.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
Maciej Berek heeft woensdag in het Poolse parlement de eed afgelegd als rechter van het Constitutioneel Tribunaal, hoewel president Karol Nawrocki de ceremonie niet wilde bijwonen. Daarmee escaleert een al langer slepend conflict over de benoeming van rechters en de onafhankelijkheid van de Poolse rechtsstaat.
Berek werd begin september door de Sejm, het Poolse parlement, gekozen als rechter van het Constitutioneel Tribunaal. Volgens de Poolse regering was die verkiezing rechtsgeldig. Nawrocki weigert de eed af te nemen en zegt dat Berek niet heeft aangetoond dat hij voldoet aan de wettelijke eis van minstens tien jaar juridische praktijk.
Omdat de president geen uitnodiging voor de beëdiging stuurde, legde Berek de eed af tijdens een ceremonie in het parlement. In de eed richtte hij zich formeel tot de president, maar Nawrocki was niet aanwezig. De regeringsgezinde parlementsvoorzitter Włodzimierz Czarzasty overhandigde hem daarna de parlementaire benoemingsbeslissing.
De Poolse regering beroept zich op een recente opinie van de Commissie van Venetië, een adviesorgaan van de Raad van Europa. Die commissie stelt dat de president rechters die door het parlement zijn gekozen zonder vertraging moet beëdigen en hun verkiezing niet inhoudelijk mag toetsen. Als de president de eed niet wil afnemen, kan een rechter de eed volgens de commissie onder bepaalde voorwaarden buiten zijn aanwezigheid afleggen.
De opinie is niet juridisch bindend. Het kantoor van Nawrocki benadrukt daarom dat het advies de Poolse wet niet verandert. De president houdt bovendien vol dat Berek onvoldoende bewijs heeft geleverd van zijn juridische ervaring. Ook binnen de regeringscoalitie waren er bezwaren tegen zijn kandidatuur, omdat Berek eerder minister was in de regering van premier Donald Tusk.
Berek is inmiddels het vijfde lid van het Constitutioneel Tribunaal dat volgens Notes from Poland zonder aanwezigheid van de president de eed heeft afgelegd. Vier eerdere benoemden kregen geen toegang tot het tribunaal toen zij hun functie wilden opnemen. De voorzitter van het tribunaal, Bogdan Święczkowski, stelt dat een beëdiging vóór de president noodzakelijk is.
Het conflict raakt aan een bredere machtsstrijd over de Poolse rechterlijke macht. De vorige regering van de conservatieve PiS-partij hervormde het rechtssysteem op een manier die volgens Europese instellingen de politieke invloed op rechters vergrootte. De regering-Tusk probeert die erfenis terug te draaien, maar loopt daarbij aan tegen een president die door PiS werd gesteund en tegen een tribunaal waarvan de samenstelling omstreden blijft.
Voor Polen betekent de ceremonie voorlopig geen einde aan de juridische impasse. De regering zegt dat Berek en andere benoemde rechters hun werk moeten kunnen beginnen; het tribunaal blokkeert dat juist. Zolang niet duidelijk is welke instantie uiteindelijk beslist over de geldigheid van de beëdigingen, blijft onzeker welke uitspraken van het Constitutioneel Tribunaal politiek en juridisch gezag zullen krijgen.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- Maciej Berek is op 14 oktober 2026 in het Poolse parlement beëdigd als rechter van het Constitutioneel Tribunaal.
- President Karol Nawrocki was niet aanwezig en betwist de benoeming.
- De Commissie van Venetië adviseerde dat de president parlementair gekozen rechters zonder vertraging moet beëdigen, maar het advies is niet bindend.
- Het Constitutioneel Tribunaal heeft eerder beëdigde rechters volgens berichtgeving de toegang tot het hof geweigerd.
- De juridische gevolgen van de beëdiging zijn nog niet definitief beslecht.
Links
Argumenten De links-progressieve invalshoek benadrukt dat een president een parlementaire benoeming niet feitelijk mag blokkeren. De beëdiging buiten aanwezigheid van de president wordt gezien als een manier om de rechterlijke macht weer zelfstandig te laten functioneren.
Waarden Onafhankelijke rechtspraak, rechtsstatelijke controle op de uitvoerende macht en herstel van instituties die onder partijpolitieke invloed zijn gekomen.
Gevolgen Een compromisloze houding tegenover de president kan het herstel versnellen, maar ook leiden tot verdere institutionele polarisatie en tegenstrijdige rechterlijke bevelen.
Midden
Argumenten De institutionele benadering legt de nadruk op een oplossing die de wettelijke procedure verduidelijkt en door alle staatsmachten wordt aanvaard. De Commissie van Venetië kan richting geven, maar een bindende nationale of Europese uitspraak is nodig om de impasse te beëindigen.
Waarden Procedurele rechtszekerheid, machtenscheiding, continuïteit van de staat en voorspelbaarheid voor burgers en bedrijven.
Gevolgen Een zorgvuldig compromis kan de legitimiteit van het tribunaal herstellen, maar kost tijd en laat de huidige onzekerheid langer voortduren.
Rechts
Argumenten De rechts-conservatieve invalshoek benadrukt dat de presidentiële eed geen formaliteit is en dat een kandidaat met een recente politieke rol extra onafhankelijk moet kunnen worden getoetst. Een parlementaire ceremonie zonder president wordt gezien als een eenzijdige machtsgreep van de regeringscoalitie.
Waarden Constitutionele bevoegdheden van het staatshoofd, institutionele terughoudendheid en bescherming tegen politisering van de rechterlijke macht.
Gevolgen Het toelaten van rechters zonder presidentiële instemming kan volgens deze visie het gezag van het tribunaal verder aantasten en toekomstige regeringen aanmoedigen vergelijkbare grenzen op te zoeken.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kernfeiten over de beëdiging, de weigering van de president en het advies van de Commissie van Venetië worden door officiële en onafhankelijke bronnen bevestigd. De juridische uitkomst blijft onzeker, maar is in de tekst als onzekerheid weergegeven.
- bevestigd Maciej Berek legde op 14 oktober 2026 in het Poolse parlement de eed af als rechter van het Constitutioneel Tribunaal. — Bevestigd door de Poolse regeringskanselarij en Notes from Poland. bron
- bevestigd Berek werd in september door de Sejm gekozen. — De officiële stemmingspagina van de Sejm vermeldt de keuze van Maciej Berek als rechter. bron
- bevestigd President Karol Nawrocki weigerde de eed af te nemen. — Bevestigd door de regeringskanselarij en Notes from Poland; de president betwist de benoeming en de vereiste kwalificaties. bron
- bevestigd De Commissie van Venetië stelde dat de president gekozen rechters zonder vertraging moet beëdigen en hun verkiezing niet mag toetsen. — Dit staat in de samenvatting van de opinie van de Raad van Europa. bron
- bevestigd De opinie van de Commissie van Venetië is niet juridisch bindend. — De opinie is een advies van de Commissie van Venetië; ook de Poolse presidentiële woordvoerder wees daarop. bron
- bevestigd Berek is volgens Notes from Poland de vijfde rechter die zonder presidentiële goedkeuring de eed aflegde. — Dit aantal wordt expliciet genoemd door de onafhankelijke Poolse nieuwssite. bron
- bevestigd Vier eerder beëdigde rechters kregen geen toegang tot het Constitutioneel Tribunaal. — Notes from Poland vermeldt dat vier eerdere benoemden de toegang tot het tribunaal werd ontzegd. bron
- bevestigd Europese instellingen hebben eerder geoordeeld dat de onafhankelijkheid van het Poolse Constitutioneel Tribunaal onder druk staat. — Het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelde dat het tribunaal niet aan de eisen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid voldeed vanwege gepolitiseerde benoemingen. bron
Noot van de redactie
Zeker is dat Maciej Berek op 14 oktober in het parlement de eed aflegde zonder aanwezigheid van president Nawrocki. Ook staat vast dat de Commissie van Venetië de regeringslezing steunt, maar haar advies niet bindend is. De precieze rechtsgevolgen van de ceremonie en de toegang tot het tribunaal zijn nog onderwerp van het conflict.Bronnen
- Premier: Przywracamy w Polsce praworządność. Nie cofniemy się o krok — Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
- New Polish constitutional court judge takes oath in defiance of president — Notes from Poland
- Poland - Opinion on the powers of the President in the context of the oath-taking of the judges of the Constitutional Tribunal — Venice Commission, Council of Europe
- Wybór sędziego Trybunału Konstytucyjnego: Maciej Berek — Sejm van de Republiek Polen
- Top EU court rules Polish Constitutional Tribunal is not independent — Associated Press
Meer hierover bij andere media
- AD — „polen rechtsstaat”
- de Volkskrant — „polen rechtsstaat”
- RTL Nieuws — „polen rechtsstaat”