Geroofde Kandinsky brengt 31,56 miljoen pond op
Das bunte Leben was in Londen het duurste werk van de avondveiling van Christie’s.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
Het schilderij Das bunte Leben van Wassily Kandinsky is woensdag in Londen verkocht voor 31,56 miljoen pond, inclusief koperspremie. Het werk was in 2023 teruggegeven aan de erfgenamen van een Joods echtpaar uit Amsterdam, nadat het als naziroof was aangemerkt.
Christie’s meldde na de veiling dat het schilderij na bijna zes minuten bieden 31,56 miljoen pond opbracht. Daarmee was Das bunte Leben het duurste lot van de avond en volgens het veilinghuis het duurst verkochte werk tijdens de Londense Frieze Week in de afgelopen vijf jaar.
De onafhankelijke Duitse persdienst dpa meldde een hamerprijs van 27 miljoen pond. Het hogere bedrag van 31,56 miljoen pond omvat de premie die de koper aan het veilinghuis betaalt. De precieze opbrengst omgerekend naar euro’s hangt af van de gebruikte wisselkoers; een vast bedrag van 32 miljoen euro volgt niet uit de gecontroleerde bronnen.
Kandinsky schilderde Das bunte Leben in 1907. Het werk maakte vanaf 1927 deel uit van de collectie van Hedwig en Emanuel Albert Lewenstein, die in Amsterdam woonden. Volgens de Duitse adviescommissie voor naziroofkunst werd het schilderij op 9 oktober 1940 geveild, enkele maanden na de Duitse bezetting van Nederland.
De omstandigheden rond die verkoop waren onderdeel van een langdurig restitutiegeschil. De Duitse adviescommissie adviseerde in 2023 om het schilderij terug te geven aan de erfgenamen van Hedwig Lewenstein-Weyermann en Irma Lewenstein Klein. Christie’s beschrijft de teruggave als een restitutie aan de familie.
Voor de restitutie was het schilderij tientallen jaren te zien in het Lenbachhaus in München. Het hing daar in langdurig bruikleen van de Bayerische Landesbank, die het werk in 1972 had verworven. Na de teruggave konden de erfgenamen zelf beslissen wat ermee zou gebeuren; zij brachten het vervolgens op de internationale kunstmarkt.
De verkoop laat daarmee twee kanten van restitutie zien. Teruggave herstelt een eigendomsrelatie die door vervolging en oorlog is verbroken, maar kan er ook toe leiden dat een werk daarna uit een publiek museum verdwijnt. Bij Das bunte Leben is niet bekendgemaakt wie de nieuwe koper is en of het schilderij opnieuw publiek te zien zal zijn.
Christie’s noemt het werk een belangrijk schilderij uit Kandinsky’s vroege ontwikkeling richting abstractie. Die kunsthistorische betekenis, de herkomstgeschiedenis en de restitutie verklaren samen waarom de opbrengst van het lot veel hoger uitviel dan de vooraf genoemde bandbreedte van 18 tot 25 miljoen pond.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- Het schilderij is in 2023 aan de erfgenamen teruggegeven en in 2026 op een veiling verkocht.
- Het werk was vóór de restitutie langdurig in een publiek museum te zien.
- De huidige koper en de toekomstige toegankelijkheid zijn niet bekend.
Links
Argumenten De nadruk ligt op herstel van onrecht en op de verantwoordelijkheid van musea en overheden om geroofde kunst terug te geven, ook als daardoor een publiek bezit verdwijnt.
Waarden Historische rechtvaardigheid, gelijke behandeling en erkenning van vervolging.
Gevolgen Meer restituties kunnen collecties veranderen, maar vergroten het vertrouwen van nabestaanden en herkomstgemeenschappen.
Midden
Argumenten Restitutie moet zorgvuldig gebeuren op basis van onafhankelijk herkomstonderzoek, terwijl musea met erfgenamen kunnen zoeken naar bruiklenen of andere vormen van publieke toegang.
Waarden Rechtszekerheid, transparantie, cultureel beheer en praktische uitvoerbaarheid.
Gevolgen Een combinatie van eigendomsoverdracht en langdurige bruiklenen kan zowel herstel als publieke zichtbaarheid mogelijk maken.
Rechts
Argumenten Eigendom moet worden vastgesteld via bewijs en een ordelijke procedure; een hoge marktprijs mag niet automatisch worden gezien als bewijs van schuld of als reden om private eigendom te beperken.
Waarden Eigendom, rechtszekerheid, individuele verantwoordelijkheid en terughoudend overheidsingrijpen.
Gevolgen Een voorspelbaar restitutiekader kan conflicten beperken, maar een strikt juridische benadering kan volgens critici historische machtsverschillen onvoldoende meewegen.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kernfeiten over de veiling zijn bevestigd door Christie’s en onafhankelijk door dpa gemeld. De historische herkomst en de restitutie zijn vastgelegd door de Duitse adviescommissie; onbekende informatie is als onzekerheid benoemd.
- bevestigd Das bunte Leben werd op 14 oktober 2026 in Londen verkocht voor 31,56 miljoen pond inclusief koperspremie. — Christie’s vermeldt datum, locatie en verkoopbedrag. bron
- bevestigd De hamerprijs bedroeg 27 miljoen pond. — Deutsche Presse-Agentur meldde dit via NAMPA. bron
- bevestigd Het schilderij is in 1907 gemaakt. — Christie’s noemt het werk Das bunte Leben (1907). bron
- bevestigd Het werk behoorde vanaf 1927 tot de collectie van Hedwig en Emanuel Albert Lewenstein in Amsterdam. — De Duitse adviescommissie beschrijft de collectie en eigendomsgeschiedenis. bron
- bevestigd Het schilderij werd op 9 oktober 1940 geveild na de Duitse bezetting van Nederland. — Dit staat in het besluit van de Duitse adviescommissie. bron
- bevestigd De Duitse adviescommissie adviseerde in 2023 restitutie aan de erfgenamen. — De commissie publiceerde hierover een formele aanbeveling. bron
- bevestigd Het schilderij was tientallen jaren te zien in het Lenbachhaus in München. — Christie’s vermeldt het langdurige bruikleen aan het museum. bron
Noot van de redactie
De verkoop, datum, prijs en restitutie zijn door Christie’s bevestigd en de hamerprijs is onafhankelijk gemeld door dpa. Niet bekend zijn de identiteit van de koper en de toekomstige publieke presentatie; de euro-omrekening is koersafhankelijk.Bronnen
- Christie’s London 20/21 Evening Sales total £219 million — Christie’s
- Nazi-looted Kandinsky sells for £27 million at London auction — NAMPA / dpa
- The Advisory Commission recommends restitution of Das bunte Leben — Beratende Kommission NS-Raubgut
Meer nieuws uit het Verenigd Koninkrijk
The Vector — onze Britse editie, in het Engels.
Meer hierover bij andere media
- AD — „wassily kandinsky”
- de Volkskrant — „wassily kandinsky”
- RTL Nieuws — „wassily kandinsky”