La Palma krijgt compleet viertal grote gammastralingstelescopen
Drie nieuwe instrumenten versterken de bestaande telescoop voor onderzoek naar energierijke verschijnselen in het heelal.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
Op La Palma is donderdag het viertal grote telescopen van het noordelijke Cherenkov Telescope Array Observatory ingewijd. Drie nieuwe instrumenten voegen zich bij de bestaande LST-1. Daarmee is een concreet onderdeel van het internationale onderzoeksproject voltooid, al is het volledige observatorium nog in ontwikkeling.
De ceremonie vond plaats bij het Observatorio del Roque de los Muchachos op het Spaanse eiland. Het Italiaanse onderzoeksinstituut INAF en de Universiteit van Nova Gorica melden de opening op 15 oktober. De Spaanse omroep Cadena SER bevestigt de bijeenkomst in een verslag over de deelname van de Universiteit van Jaén. Het gaat om de afronding van de groep Large-Sized Telescopes, afgekort LST, op de noordelijke locatie van CTAO.
De vier instrumenten hebben ieder een spiegel met een diameter van 23 meter. Ze zijn bedoeld voor onderzoek naar gammastraling: zeer energierijke elektromagnetische straling die onder meer samenhangt met extreme processen rond zwarte gaten en neutronensterren. De telescopen verzamelen echter geen gewone beelden zoals een camera dat doet. Ze registreren uiterst korte lichtverschijnselen die ontstaan wanneer gammastraling de aardatmosfeer binnendringt.
Bij die interactie ontstaat een stroom secundaire deeltjes die zwakke lichtflitsen veroorzaakt. Deze zogeheten Cherenkovstraling duurt slechts enkele miljardsten van een seconde, legt de Universiteit van Nova Gorica uit. Door dezelfde deeltjesstroom vanuit verschillende posities te meten, kunnen onderzoekers de richting en energie van de oorspronkelijke gammastraling reconstrueren. De atmosfeer vormt zo een onderdeel van de meetmethode, in plaats van uitsluitend een obstakel tussen telescoop en heelal.
De vooruitgang die deze opening markeert, zit juist in de samenwerking tussen de vier telescopen. Volgens INAF kunnen onderzoekers hetzelfde verschijnsel nauwkeuriger reconstrueren door het vanuit meerdere richtingen te bekijken dan met één instrument. De onderzoekers verwachten daardoor zowel zwakkere bronnen beter te kunnen onderscheiden als de herkomst en energie van de straling preciezer te bepalen. Dat zijn instrumentele mogelijkheden; de opening op zichzelf is nog geen nieuwe astronomische ontdekking.
De grote spiegels zijn vooral bedoeld voor het lagere energiebereik binnen de gammastralingsastronomie. Dat is relevant voor bronnen op grote afstand, omdat straling van hogere energie onderweg door het heelal kan worden geabsorbeerd. Daarnaast kunnen de telescopen snel naar een andere positie draaien. Volgens de betrokken instituten kost dat minder dan twintig seconden. Zo kunnen ze reageren op kortdurende verschijnselen waarvan het tijdstip niet vooraf bekend is.
Het project begint niet helemaal opnieuw. LST-1 werd in 2018 ingewijd, meldt het Spaanse onderzoeksinstituut IFAE. INAF beschrijft dat deze eerste telescoop tijdens de testfase al wetenschappelijke waarnemingen heeft geleverd. De drie aanvullingen bouwen daarop voort. Het onderscheid voorkomt dat de ceremonie wordt voorgesteld alsof er tot donderdag nog geen onderzoek op deze locatie mogelijk was: nieuw is vooral het complete samenwerkende viertal.
CTAO omvat meer dan deze vier instrumenten. Het plan voorziet in verschillende telescooptypen op een noordelijke locatie op La Palma en een zuidelijke locatie in Chili. De nu geopende groep is dus een afgerond onderdeel van een groter observatorium in opbouw. Het hoopgevende resultaat is concreet: de onderzoeksinfrastructuur is uitgebreid en de bouw van dit viertal is voltooid. Welke ontdekkingen daaruit volgen, moet uit toekomstige waarnemingen blijken.
Toon ook de regio en de plek van dichtbij
Factcheck Goedgekeurd met correcties · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De opening op 15 oktober is bevestigd en valt binnen de nieuwsperiode. De tekst onderscheidt de drie nieuwe telescopen van het bestaande instrument en de voltooide deelinstallatie van het volledige CTAO-project.
- bevestigd Het viertal LST-telescopen op La Palma is op 15 oktober 2026 ingewijd. — INAF bericht op de dag van de opening; Cadena SER bevestigt de bijeenkomst de volgende ochtend. bron
- bevestigd Drie nieuwe telescopen voegen zich bij LST-1, dat in 2018 werd ingewijd. — IFAE specificeert welke instrumenten nieuw zijn. bron
- bevestigd De spiegels meten 23 meter en registreren korte Cherenkovlichtflitsen. — De technische uitleg staat in de berichten van INAF en Nova Gorica. bron
- bevestigd Meerdere meetposities helpen de richting en energie van gammastraling te reconstrueren. — Dit is de beschreven werking van de samenwerkende telescopen. bron
- bevestigd De telescopen kunnen volgens de instellingen binnen twintig seconden van richting veranderen. — Als opgegeven instrumenteigenschap weergegeven. bron
- bevestigd CTAO krijgt verschillende telescooptypen op locaties in Spanje en Chili. — De projectbeschrijving maakt duidelijk dat het viertal slechts een onderdeel vormt. bron
1 correctie(s) doorgevoerd
- Was: Vier nieuwe telescopen op La Palma geopend.Nu: Het viertal is compleet: drie nieuwe telescopen voegen zich bij de bestaande LST-1. (Eén van de vier instrumenten was al eerder ingewijd.)
Noot van de redactie
De opening is bevestigd door betrokken onderzoeksinstellingen en een onafhankelijke omroep. Dit bericht gaat over voltooide onderzoeksinfrastructuur, niet over een peer-reviewed ontdekking of gegarandeerde toekomstige resultaten.Bronnen
Meer hierover bij andere media
- De Telegraaf — „la palma”
- AD — „la palma”
- de Volkskrant — „la palma”