Twee kandidaten verdwijnen van shortlist essayprijs na AI-ophef
De organisatie vermeldt nog drie genomineerden voor de Joost Zwagerman Essayprijs.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
De shortlist voor de Joost Zwagerman Essayprijs is op 16 oktober teruggebracht van vijf naar drie kandidaten. Michael Vonk en Kaatje Gijbels ontbreken na berichtgeving van Propria Cures over het gebruik van kunstmatige intelligentie bij hun inzendingen.
De verandering is zichtbaar op de website van de Van Bijleveltstichting, die de prijs organiseert. Daar worden inmiddels drie genomineerden genoemd. Een dag eerder publiceerde literair platform Tzum nog een lijst met vijf namen. De twee overzichten maken daarmee duidelijk dat de samenstelling is veranderd. Over de aanleiding bericht Propria Cures, dat naar eigen zeggen contact zocht met de jury nadat het vragen had gekregen over twee ingezonden teksten.
Bij Michael Vonk publiceert Propria Cures een reactie die het toeschrijft aan Aline de Jonge, penvoerder van de prijs. Daarin staat dat de jury zijn nominatie zou intrekken. Bij Kaatje Gijbels publiceert het blad een afzonderlijke reactie: zij zou na overleg met de juryvoorzitter zelf hebben besloten haar inzending terug te trekken. Die beschrijvingen verschillen dus in de vraag wie het initiatief nam; beide gevallen als een vrijwillige terugtrekking presenteren gaat verder dan deze bron ondersteunt.
Propria Cures baseert zijn kritiek mede op een beoordeling door een AI-detector. De uitslagen daarvan worden hier niet als zelfstandig bewijs voor het ontstaan van de essays gebruikt. Het controleerbare nieuws is de gewijzigde kandidatenlijst, aangevuld met de door het blad gepubliceerde reacties namens de organisatie. Daarmee is niet vastgesteld welke passages met welk hulpmiddel zijn geschreven, of hoe groot de bijdrage van dat hulpmiddel aan iedere afzonderlijke inzending was.
Op de resterende shortlist staan Joep Christenhusz met ‘Grondgedachten’, Esmee Geerken met ‘Zeepok’ en Daan Mulder met ‘Het gemiddelde woord’. Hun namen en titels staan zowel in de oorspronkelijke bekendmaking bij Tzum als op de actuele website van de organisator. De teksten die uit het overzicht zijn verdwenen, stonden aanvankelijk vermeld als ‘Donum Lacrimarum’ van Gijbels en ‘De cirkel van de bok’ van Vonk.
Volgens de bekendmaking van donderdag koos de jury aanvankelijk vijf essays uit 213 inzendingen. Tzum noemt als juryleden Aleid Truijens, Anouk Kootstra, Barber van de Pol, Luuk Vulkers en voorzitter Guido van Hengel. Het platform kondigde de uitreiking aan voor woensdag 18 november in Alkmaar. Dat is de aangekondigde prijsuitreiking; de actuele ontwikkeling van vrijdag betreft de nominaties, niet een al gekozen winnaar.
De prijs is bedoeld om beginnende essayisten te ondersteunen en bedraagt volgens de stichting 7.500 euro. De organisatie reikt hem sinds 2018 jaarlijks uit op de geboortedag van Joost Zwagerman. Voor deze editie vermeldt haar website nu drie talenten. De beschikbare berichtgeving geeft geen volledig inzicht in het schrijfproces van de twee verdwenen kandidaten. Verdere conclusies over hun andere werk of over de omvang van AI-gebruik bij de overige inzendingen zijn daarom niet gerechtvaardigd.
Toon ook waar in Europa en op de wereld
Factcheck Goedgekeurd met correcties · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De wijziging van vijf naar drie kandidaten is bevestigd door vergelijking van twee openbare lijsten. De precieze gang van zaken rond AI-gebruik is alleen weergegeven met uitdrukkelijke bronvermelding.
- bevestigd De oorspronkelijke shortlist telde vijf kandidaten uit 213 inzendingen. — Bekendmaking van 15 oktober vermeldt aantal en namen. bron
- bevestigd De actuele lijst bevat Christenhusz, Geerken en Mulder. — De organisatie vermeldt deze drie auteurs met hun essays. bron
- bevestigd Propria Cures publiceerde op 16 oktober verschillende verklaringen voor het verdwijnen van Vonk en Gijbels. — Het blad publiceert reacties over intrekking door de jury en terugtrekking na overleg. bron
- onzeker De omvang van de AI-bijdrage aan beide essays staat vast. — Geen onafhankelijk gecontroleerde reconstructie van het schrijfproces beschikbaar; niet als feit opgenomen. bron
- bevestigd De genoemde jury en uitreiking op 18 november in Alkmaar zijn aangekondigd. — Deze gegevens staan in de oorspronkelijke bekendmaking. bron
- bevestigd De prijs bedraagt 7.500 euro en wordt sinds 2018 jaarlijks uitgereikt. — Vermeld door de organisator, evenals de doelgroep beginnende essayisten. bron
1 correctie(s) doorgevoerd
- Was: Twee genomineerden trekken zich terug om AI-gebruik.Nu: Twee kandidaten verdwijnen van shortlist essayprijs na AI-ophef. (De geraadpleegde berichtgeving onderscheidt een voorgenomen intrekking door de jury van een terugtrekking door de auteur.)
Noot van de redactie
De oorspronkelijke en actuele shortlist zijn vergeleken. De verklaringen over de aanleiding en wijze van terugtrekking zijn toegeschreven aan Propria Cures; detectorscores en beschuldigingen over ander werk zijn niet overgenomen.Bronnen
- Joost Zwagerman Essayprijs — Van Bijleveltstichting
- Nieuws: Dit is de shortlist voor de Joost Zwagerman Essayprijs 2026 — Tzum
- Propria Cures onthult: genomineerden Joost Zwagerman Essayprijs schreven met AI — Propria Cures
Meer hierover bij andere media
- de Volkskrant — „joost zwagerman essayprijs”
- RTL Nieuws — „joost zwagerman essayprijs”
- NOS — „joost zwagerman essayprijs”