Regelbrekers beïnvloeden anderen sterker dan voorbeeldige mensen
Een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam laat zien dat zware overtredingen navolging en soms verdere escalatie uitlokken.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
Mensen nemen regeloverschrijdend gedrag sneller over wanneer ze zien dat anderen de regels ruim overtreden. Dat blijkt uit een online experiment van onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, gepubliceerd in het peer-reviewed tijdschrift Proceedings of the Royal Society B.
Aan het onderzoek deden 750 mensen in de Verenigde Staten mee. Volgens de onderzoekers waren de deelnemers ongeveer gelijk verdeeld over Republikeinen en Democraten en kregen een taak met honderd vakken op een scherm. Ze moesten het vak kiezen dat het felst oplichtte, maar konden meer geld verdienen door bewust verder van het juiste vak af te wijken.
Na hun eerste keuze zagen de deelnemers hoe een eerdere deelnemer had gehandeld. Daarbij kregen ze te zien of die persoon de regel had gevolgd, een kleine overtreding had gemaakt of de regel duidelijk had geschonden. Vervolgens mochten ze hun eigen keuze aanpassen. Dat proces werd zes keer herhaald.
Bijna een kwart van de eerste keuzes, 23 procent, betrof het vak met de hoogste beloning en dus de grootste afwijking van de regel. Het zien van een zware overtreding vergrootte daarna de kans dat deelnemers zelf verder van de regel afweken. Het effect was sterker wanneer de voorbeeldpersoon dezelfde politieke voorkeur had.
Ook kleinere overtredingen werden geregeld nagevolgd. In ongeveer 4 procent van de gevallen gingen deelnemers verder dan het voorbeeld dat ze hadden gezien. Volgens de onderzoekers bleef tegelijkertijd ongeveer een derde van de deelnemers de regel volgen, ook wanneer dat financieel minder opleverde.
De onderzoekers gebruikten daarnaast computersimulaties om te verkennen wat een minderheid van zulke ‘escalerende’ deelnemers in een groep kan doen. Daaruit bleek dat beperkt regelbrekend gedrag in sommige scenario’s snel breder kan worden overgenomen. De simulaties zijn geen meting van gedrag in de samenleving, maar een uitwerking van de patronen uit het experiment.
De studie zegt niet dat goed gedrag geen enkele invloed heeft. Volgens de onderzoekers was het effect daarvan in dit experiment veel kleiner dan dat van zware overtredingen. Een externe deskundige die door The Guardian werd geraadpleegd, wees erop dat de taak abstract was en dat deelnemers geen echte straf riskeerden. Daardoor is nog niet vastgesteld hoe sterk het patroon doorwerkt bij bijvoorbeeld verkeersregels, werkgedrag of online gedrag.
De onderzoekers benadrukken bovendien dat het doorbreken van conventies soms nuttig kan zijn voor creativiteit en leren. De uitkomst gaat daarom vooral over de manier waarop zichtbaar gedrag sociale normen kan verschuiven, niet over de algemene regel dat ieder slecht voorbeeld automatisch wordt gevolgd.
Toon ook waar in Europa en op de wereld
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kernbevindingen, aantallen en publicatiestatus zijn terug te vinden in de studie en in onafhankelijke berichtgeving. De beperkingen van het experiment zijn eveneens expliciet gecontroleerd en opgenomen.
- bevestigd Aan het onderzoek deden 750 deelnemers in de Verenigde Staten mee. — Genoemd door Phys.org en The Guardian. bron
- bevestigd Het onderzoek is gepubliceerd in Proceedings of the Royal Society B. — Vermeld in de studiegegevens en door beide berichtgevende bronnen. bron
- bevestigd 23 procent van de eerste keuzes betrof de hoogste beloning. — Resultaat beschreven door Phys.org en The Guardian. bron
- bevestigd Zware overtredingen vergrootten de eigen regelbreking, vooral bij dezelfde politieke voorkeur. — Beschrijving van de resultaten in The Guardian en Phys.org. bron
- bevestigd In ongeveer 4 procent van de gevallen gingen deelnemers verder dan het voorbeeld. — Genoemd in de onderzoeksjournalistieke samenvatting van Phys.org. bron
- bevestigd De abstracte taak had geen echte straf voor regelbreking. — Beperking genoemd door externe deskundige Stephen Reicher in The Guardian. bron
Noot van de redactie
Zeker is dat het onderzoek met 750 deelnemers is uitgevoerd en peer-reviewed is gepubliceerd. Onzeker blijft hoe goed het abstracte online experiment en de simulaties het gedrag buiten het laboratorium voorspellen.Bronnen
- When a few people break the rules, bad behavior spreads quickly — Phys.org
- Bad apple effect: study shows how people are influenced by rule-breaking of others — The Guardian
- Contagion and escalation of rule violations — Proceedings of the Royal Society B
Gratis nieuwsbrief
Elke ochtend het nieuws in je mailbox
Om 08:00 de opening en de belangrijkste berichten, geschreven door AI. Meer over de ochtendmail
Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Afmelden kan onder elke mail. Privacy
Meer hierover bij andere media
- RTL Nieuws — „gedrag regelbreking”
- NOS — „gedrag regelbreking”
- Het Parool — „gedrag regelbreking”