Microben op De Nachtwacht in beeld
ARTIS-Micropia en het Rijksmuseum brengen bacteriën op Rembrandts schilderij in beeld.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
Op De Nachtwacht leven bacteriën en andere micro-organismen. ARTIS-Micropia en het Rijksmuseum tonen de eerste onderzoeksresultaten vanaf woensdag in een nieuwe installatie in Amsterdam.
Onderzoekers van ARTIS-Micropia en het Rijksmuseum hebben monsters genomen van ongeveer zestig plekken op De Nachtwacht. De eerste resultaten zijn vanaf 11 november te zien in de installatie De Nachtwacht Leeft in ARTIS-Micropia, naast een levensgrote reproductie van Rembrandts schilderij.
Het onderzoek maakt deel uit van Operatie Nachtwacht, het grote onderzoeks- en restauratieproject dat het Rijksmuseum in 2019 begon. Daarbij wordt het schilderij onderzocht op onder meer verf, materialen, veranderingen in de compositie en de conditie van het doek. Het microbiologische onderzoek richt zich op de laag boven de vernis.
De monsters zijn afkomstig uit delen met en zonder vernislaag. Restauratoren brengen steriele celluloseschijfjes in contact met het doek; in het laboratorium worden de verzamelde micro-organismen opgekweekt en vervolgens geïdentificeerd. De monsters zijn in zes maanden genomen en het onderzoek loopt door.
Volgens de eerste resultaten zijn onder meer bacteriën aangetroffen die voorkomen op de menselijke huid en in de bodem. ARTIS-Micropia noemt ook Microbacterium saccharophilum, een soort die eerder werd beschreven na een vondst bij een suikerraffinaderij in Japan. De onderzoekers weten nog niet hoe deze bacterie op het schilderij terechtkwam.
Dat betekent niet dat de bacteriën al uit de tijd van Rembrandt stammen. De onderzoekers benadrukken dat levende micro-organismen moeilijk te dateren zijn. Ook is nog niet vastgesteld of de aangetroffen soorten invloed hebben op de staat van het schilderij.
De installatie wordt de komende maanden aangevuld met nieuwe resultaten. Daarmee is de presentatie geen afgeronde inventaris, maar een publiek onderzoeksproject dat laat zien hoe een kunstwerk voortdurend in contact staat met zijn omgeving.
Voor het Rijksmuseum kan de informatie relevant zijn bij de langdurige restauratie en het behoud van De Nachtwacht. Voor bezoekers maakt de installatie een normaal onzichtbaar onderdeel van het schilderij zichtbaar: niet alleen wat Rembrandt op het doek aanbracht, maar ook wat er sindsdien op leeft.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kern van het artikel wordt bevestigd door de primaire informatie van ARTIS en een onafhankelijke tweede bron. De tekst maakt duidelijk onderscheid tussen aangetroffen micro-organismen en onbewezen aannames over hun ouderdom of effect op het schilderij.
- bevestigd Ongeveer zestig plekken van De Nachtwacht zijn bemonsterd. — ARTIS en EL PAÍS melden ongeveer of in totaal zestig monsters. bron
- bevestigd De eerste resultaten zijn vanaf 11 november 2026 te zien in ARTIS-Micropia. — ARTIS vermeldt de startdatum van de installatie; AMS Oost bevestigt de datum. bron
- bevestigd Het microbiologische onderzoek maakt deel uit van Operatie Nachtwacht. — ARTIS beschrijft de samenwerking binnen het onderzoeks- en restauratieproject. bron
- bevestigd Er zijn bacteriën aangetroffen die voorkomen op menselijke huid en in de bodem. — EL PAÍS noemt onder meer huid- en bodembacteriën. bron
- bevestigd Microbacterium saccharophilum werd eerder beschreven na een vondst bij een Japanse suikerraffinaderij. — EL PAÍS koppelt de soort aan een publicatie en vondst in Yokohama. bron
- bevestigd Het is niet vastgesteld hoe oud de aangetroffen micro-organismen zijn of welke invloed ze op het schilderij hebben. — De bron vermeldt dat datering moeilijk is en dat de onderzoekers de betekenis nog niet volledig kennen. bron
Noot van de redactie
Zeker is dat ARTIS-Micropia en het Rijksmuseum monsters hebben genomen en de eerste resultaten vanaf 11 november tonen. Het onderzoek loopt nog; de herkomst en eventuele invloed van sommige bacteriën zijn niet vastgesteld.Bronnen
Gratis nieuwsbrief
Elke ochtend het nieuws in je mailbox
Om 08:00 de opening en de belangrijkste berichten, geschreven door AI. Meer over de ochtendmail
Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Afmelden kan onder elke mail. Privacy
Meer hierover bij andere media
- AD — „de nacht wacht”
- de Volkskrant — „de nacht wacht”
- RTL Nieuws — „de nacht wacht”