Kabinet houdt verplichte dienst als uiterste optie open
Staatssecretaris Boswijk zegt dat vrijwilligheid het uitgangspunt blijft, terwijl vandaag een jongerenprotest tegen uitbreiding van de dienstplicht gepland staat.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Update
Honderden scholieren en studenten demonstreerden vrijdag in Utrecht tegen de mogelijke dienstplicht. Ook in Amsterdam liepen studenten mee in een protest. (NOS)
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
Het kabinet werkt verder aan een model waarin jongeren uiteindelijk selectief kunnen worden opgeroepen voor militaire dienst, maar noemt dat nadrukkelijk een uiterste noodmaatregel. Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk schreef donderdag aan de Tweede Kamer dat voor een verplichte enquête en selectie eerst nieuwe wetgeving nodig is.
De brief volgde op zorgen over de mogelijke invoering van een selectieve opkomstplicht. Boswijk schrijft dat een militaire verplichting een van de ingrijpendste maatregelen is die de overheid burgers kan opleggen. Sinds 1997 is de opkomstplicht opgeschort: de dienstplicht bestaat juridisch nog, maar mensen worden momenteel niet verplicht om in dienst te gaan.
Het nieuwe Dienmodel moet volgens Defensie uit meerdere stappen bestaan. Eerst blijft deelname aan een enquête en een uitnodiging vrijwillig. In latere fasen kunnen de enquête, een gesprek, selectie en keuring verplicht worden. De daadwerkelijke opkomst blijft dan nog vrijwillig. Alleen als de veiligheidssituatie sterk verslechtert en het leger snel moet groeien, kan ook die laatste stap verplicht worden.
Voor de verplichtende onderdelen is nieuwe wetgeving nodig. Defensie meldde eerder dat de uitwerking aan het eind van 2026 begint en dat het opstellen van de benodigde wetten ongeveer twee jaar kan duren. Er is daarom geen besluit genomen om jongeren nu op te roepen voor militaire dienst.
Boswijk benadrukt dat de krijgsmacht in beginsel vrijwillig gevuld moet worden. Hij zegt tegelijk dat Nederland en bondgenoten rekening moeten houden met de verslechterde veiligheidssituatie in Europa. Volgens de staatssecretaris moet iedere volgende stap worden onderbouwd en aan de Tweede Kamer en de samenleving worden verantwoord.
De brief maakt ook duidelijk dat de huidige enquête vrijwillig is. Wie die niet invult, krijgt nu geen sanctie. Een verplichte enquête zou een wetswijziging vereisen; over eventuele sancties is nog niets besloten. Voor mensen met ernstige gewetensbezwaren bestaat volgens de brief een wettelijke vrijstelling.
Tegen de plannen staat vandaag een landelijke jongerenactie gepland. Volgens EenVandaag willen scholieren en studenten om 13.00 uur hun klas of collegezaal verlaten. De actie wordt volgens EenVandaag gedragen door FNV Young & United, de Landelijke Studentenvakbond en De Nieuwe Vredesbeweging. Volgens EenVandaag keren de organisatoren zich tegen iedere vorm van dienstplicht en willen zij dat geld voor defensie niet ten koste gaat van publieke voorzieningen.
De discussie gaat daarmee niet alleen over militaire inzet, maar ook over de vraag wie de kosten van een grotere krijgsmacht draagt. Voorstanders wijzen op de noodzaak van weerbaarheid in een onveiliger Europa. Tegenstanders vinden dat jongeren zeggenschap over hun leven behouden en vrezen dat defensie-uitgaven concurreren met wonen, zorg en onderwijs. De politieke keuze ligt voorlopig nog niet voor: eerst moet het kabinet het model verder uitwerken en eventuele wetgeving aan de Kamer voorleggen.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- De opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort, maar de dienstplicht bestaat juridisch nog.
- Defensie werkt aan een stapsgewijs Dienmodel met vrijwillige en mogelijk later verplichtende onderdelen.
- Een daadwerkelijke selectieve opkomstplicht is niet ingevoerd en zou volgens de bronnen een uiterste scenario zijn.
- Voor verplichtende onderdelen is nieuwe wetgeving nodig.
- Op 20 november staat een landelijke jongerenactie tegen dienstplicht gepland.
Links
Argumenten Een grotere krijgsmacht mag niet worden betaald met minder ruimte voor wonen, zorg en onderwijs. Jongeren zouden niet gedwongen moeten worden hun opleiding of leven ondergeschikt te maken aan militaire planning.
Waarden Gelijke kansen, individuele zeggenschap, publieke voorzieningen en terughoudendheid met militarisering.
Gevolgen Voorstanders vrezen dat verplichtingen en hogere defensie-uitgaven vooral jongeren en andere groepen met weinig politieke macht raken.
Midden
Argumenten Nederland heeft meer weerbaarheid nodig, maar verplichtingen moeten aantoonbaar noodzakelijk, proportioneel en wettelijk gecontroleerd zijn. Een vrijwillig model verdient daarom voorrang, met parlementaire toetsing bij elke volgende stap.
Waarden Veiligheid, rechtsstatelijkheid, proportionaliteit en maatschappelijk draagvlak.
Gevolgen Deze benadering accepteert voorbereiding op een noodscenario, maar wil voorkomen dat een uitzonderingsmaatregel ongemerkt de normale situatie wordt.
Rechts
Argumenten Een geloofwaardige verdediging vraagt voldoende personeel en kan niet volledig afhankelijk zijn van vrijwillige instroom. Als de veiligheid verslechtert, moet de overheid de mogelijkheid houden om burgers gericht te laten bijdragen.
Waarden Nationale veiligheid, plicht tegenover de gemeenschap, afschrikking en bestuurlijke slagkracht.
Gevolgen Voorstanders vrezen dat uitstel de krijgsmacht kwetsbaar laat en dat tegenstanders de ernst van de dreiging onderschatten.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kern van het artikel steunt op de Kamerbrief van staatssecretaris Boswijk en de officiële uitleg van het Dienmodel. De geplande jongerenactie en betrokken organisaties zijn gecontroleerd bij EenVandaag; er is geen besluit tot invoering van opkomstplicht als feit gepresenteerd.
- bevestigd De opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. — Dit staat in de Kamerbrief van 19 november 2026. bron
- bevestigd Een selectieve opkomstplicht geldt alleen als uiterste middel bij sterk verslechterde veiligheid. — Dit staat in de Kamerbrief en de eerdere uitleg van het Dienmodel. bron
- bevestigd Voor verplichte enquête- en selectiestappen is nieuwe wetgeving nodig. — Dit staat in de Kamerbrief en de uitleg van Rijksoverheid. bron
- bevestigd Op 20 november staat een landelijke jongerenactie gepland. — EenVandaag meldde de actie op 19 november en noemde de betrokken organisaties. bron
- bevestigd De daadwerkelijke opkomstplicht is nog niet ingevoerd. — De officiële bronnen beschrijven haar als een mogelijk laatste scenario waarvoor verdere uitwerking en wetgeving nodig zijn. bron
Noot van de redactie
Zeker is dat het kabinet aan een stapsgewijs Dienmodel werkt en dat Boswijk hierover op 19 november aan de Tweede Kamer schreef. De daadwerkelijke opkomstplicht is niet ingevoerd; voor verplichtende onderdelen is nieuwe wetgeving nodig. De jongerenactie stond voor 20 november gepland op het moment van schrijven.Bronnen
- Reactie op zorgen over invoering van verplichte militaire dienst — Ministerie van Defensie / Tweede Kamer
- Waarom jongeren morgen de klas uitlopen tegen dienstplicht — EenVandaag
- Defensie werkt nieuwe plannen uit voor het Dienmodel — Rijksoverheid
Gratis nieuwsbrief
Elke ochtend in 5 minuten het nieuws van alle kanten
Om 08:00 de opening en de belangrijkste berichten, en bij het grootste onderwerp wat links, midden en rechts ervan vinden. Geschreven door AI. Meer over de ochtendmail
Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Afmelden kan onder elke mail. Privacy
Meer hierover bij andere media
- RTL Nieuws — „dienstplicht defensie”
- NOS — „dienstplicht defensie”
- Het Parool — „dienstplicht defensie”