Vector Economie

Oktober laat een groeiende, maar broze economie zien

Nederland groeit sneller dan de eurozone, maar investeringen, arbeidsmarkt en energie maken duidelijk dat het herstel niet breed en vanzelfsprekend is.

Oktober bracht een geruststellend cijfer met een minder geruststellende onderlaag. Het Nederlandse bbp groeide in het derde kwartaal met 0,6 procent, maar een belangrijk deel van die groei kwam uit het handelssaldo en de opbouw van aardgasvoorraden, terwijl investeringen krompen en de arbeidsmarkt verder afkoelde.

De cijfers

De Nederlandse economie groeide volgens de eerste CBS-raming in het derde kwartaal van 2026 met 0,6 procent ten opzichte van het voorafgaande kwartaal. Het gaat om reële groei: de cijfers zijn gecorrigeerd voor prijsveranderingen en bij de kwartaalvergelijking ook voor seizoenseffecten. Vergeleken met het derde kwartaal van 2025 was het volume 2,1 procent groter. Dat klinkt stevig, maar bbp meet de omvang van de productie, niet automatisch het inkomen, de koopkracht of de kwaliteit van het herstel.

De samenstelling maakt het verschil. Volgens het CBS nam de uitvoer met 0,5 procent toe en de invoer met 0,3 procent, waardoor het handelssaldo positief bijdroeg. Huishoudens consumeerden 0,4 procent meer en de overheid eveneens 0,4 procent meer. De bruto-investeringen in vaste activa daalden daarentegen met 0,1 procent; volgens het CBS kwam dat vooral doordat minder vliegtuigen werden ingevoerd. De opbouw van aardgasvoorraden leverde bovendien een belangrijke bijdrage aan het kwartaalcijfer. Die voorraadopbouw draagt nu bij aan het bbp, maar is nog geen bewijs dat bedrijven structureel meer investeren of dat huishoudens meer besteden.

Per inwoner is de groei kleiner. De Nederlandse bevolking kwam volgens het CBS eind september uit op ongeveer 18,19 miljoen inwoners. Vergeleken met het begin van het derde kwartaal betekent dat een bevolkingsgroei van ruwweg 0,2 procent. Onze eigen benadering van De Vector komt daardoor uit op ongeveer 0,4 procent reële bbp-groei per inwoner in het kwartaal: 0,6 procent totale groei minus circa 0,2 procent bevolkingsgroei. Ook de consumptiegroei van 0,4 procent komt volgens dezelfde benadering neer op ongeveer 0,2 procent per inwoner. Dit is geen officieel CBS-cijfer en moet niet nauwkeuriger worden gelezen dan de onderliggende ramingen.

Op jaarbasis blijft het beeld positief, maar ook daar is de bevolkingscorrectie relevant. Volgens het CBS groeide de bevolking in de eerste drie kwartalen van 2026 met 62,5 duizend mensen, tegen 78,4 duizend in dezelfde periode van 2025. Op basis van de CBS-bevolkingsstanden is de bevolking tussen vergelijkbare peilmomenten met ongeveer 0,4 procent toegenomen. De reële bbp-groei van 2,1 procent betekent dan ruwweg 1,7 procent groei per inwoner. Volgens het CBS lag de consumptie van huishoudens 1,8 procent boven een jaar eerder, wat neerkomt op ongeveer 1,4 procent per inwoner volgens dezelfde eigen benadering.

De eurozone groeide in het derde kwartaal met 0,4 procent ten opzichte van het tweede kwartaal en met 1,3 procent ten opzichte van een jaar eerder. Nederland zat met 0,6 en 2,1 procent boven het gemiddelde. Duitsland groeide met 0,2 procent, terwijl Frankrijk met 0,1 procent kromp. Eurostat publiceerde bij deze voorlopige flashraming geen bevolkingscijfer voor hetzelfde kwartaal; daarom berekenen we voor de eurozone geen per-inwonercijfer. Het zou methodologisch zwakker zijn om daarvoor een peildatum uit een ander jaar of een andere periode te gebruiken.

Wat er gebeurde

De cijfers kwamen in een maand waarin energie, industrie en technologie elkaar voortdurend afwisselden als economische hoofdthema’s. In onze berichtgeving liepen zorgen over hoge gas- en dieselprijzen samen met signalen dat bepaalde industriële bedrijven juist profiteren van de vraag naar chips, datacenters en infrastructuur. Die combinatie is kenmerkend voor oktober: de economie groeit, maar niet overal om dezelfde reden en niet voor iedereen met dezelfde gevolgen.

De energieschok werkte op twee manieren door. Een hogere olie- of gasprijs kan de omzet en de waarde van energiebedrijven verhogen, maar maakt huishoudens en energie-intensieve bedrijven niet reëel rijker. Voor een huishouden betekent een hogere energierekening minder ruimte voor andere uitgaven; voor een producent betekent zij hogere kosten, tenzij die kunnen worden doorberekend. De Nederlandse gasvoorraad en de bijdrage van voorraadopbouw aan het bbp laten bovendien zien dat fysieke beschikbaarheid en economische waarde niet hetzelfde zijn. Een voorraad kan het productie- en handelsbeeld tijdelijk verbeteren zonder dat de binnenlandse vraag sterker wordt.

Ook de Europese verschillen waren in oktober opvallend. Spanje groeide volgens Eurostat met 0,6 procent en Duitsland met 0,2 procent, terwijl Frankrijk kromp. De Duitse economie kreeg in onze berichtgeving aandacht vanwege zwakke autoverkoop, loonconflicten en onzekerheid over industrie-investeringen. Onze berichtgeving over Frankrijk wees daarnaast op lage consumentenstemming en zorgen over de overheidsfinanciën. Dat maakt de eurozonegroei van 0,4 procent minder een gezamenlijk herstelverhaal dan een optelsom van uiteenlopende economieën.

Op de arbeidsmarkt werd de afkoeling zichtbaarder, maar van ontspanning is geen sprake. Volgens het CBS bleef het aantal vacatures vrijwel gelijk, terwijl het aantal werklozen met 11 duizend steeg. Daardoor daalde de spanning naar 92 vacatures per honderd werklozen, tegen 95 in het tweede kwartaal. Volgens het CBS waren dat er in het derde kwartaal van 2019 66. Er zijn dus minder openstaande vacatures dan werklozen, maar de richting is veranderd. Volgens het CBS steeg het aantal banen met 14 duizend, terwijl het aantal mensen met betaald werk volgens het CBS met 13 duizend daalde; die twee cijfers meten verschillende zaken en mogen niet als tegenspraak worden gelezen.

Een tweede signaal zit in de samenstelling van het werk. Het aantal zzp’ers daalde met 11 duizend, voor het zevende kwartaal op rij. Volgens het CBS nam het aantal werknemers met een vaste arbeidsrelatie juist met 10 duizend toe en het aantal flexwerknemers daalde met 8 duizend. Het CBS schrijft niet toe welk deel van de daling van het aantal zelfstandigen aan handhaving, marktomstandigheden of vrijwillige overstap naar loondienst moet worden toegeschreven. Voor ondernemers betekent dit mogelijk minder beschikbare zelfstandige capaciteit; voor werknemers kan het meer zekerheid betekenen, maar ook minder vrijheid of flexibiliteit.

Onze kijk

Onze eerste conclusie is dat de groei in Nederland reëel is, maar smaller oogt zodra we naar de motor kijken. Consumptie, uitvoer en industrie droegen bij, maar investeringen daalden en voorraadopbouw van aardgas was belangrijk. Daarmee is het kwartaalcijfer geen waardeloos signaal, maar wel een beperkte maatstaf voor de duurzaamheid van het herstel.

De tweede conclusie is dat het bbp en de huishoudelijke consumptie per inwoner toenemen, maar dat de verbetering per inwoner bescheiden blijft. De benadering van circa 0,4 procent bbp-groei per inwoner in het derde kwartaal en circa 1,7 procent op jaarbasis berust op een eigen berekening met voorlopige bevolkingscijfers. Zij zegt bovendien niets over de verdeling: een gemiddeld hoger bbp kan samengaan met druk op huur, energie en boodschappen voor specifieke groepen.

De derde conclusie is dat Nederland relatief sterk presteert binnen de eurozone, maar niet losstaat van de Europese zwakte. Nederlandse uitvoer profiteert wanneer machines, transportmiddelen en industriële producten worden gevraagd, maar juist die afhankelijkheid maakt bedrijven gevoelig voor de Duitse industrie, Franse onzekerheid, handelsconflicten en hoge energieprijzen. De groei van 0,6 procent is daarom geen binnenlands verhaal alleen.

De vierde conclusie is dat de arbeidsmarkt niet instort, maar wel van karakter verandert. De verhouding van 92 vacatures per honderd werklozen ligt nog ver boven het niveau van 2019, terwijl de werkloosheid naar 4,0 procent steeg en het aantal zzp’ers bleef dalen. Ondernemers krijgen iets meer onderhandelingsruimte bij vacatures, maar personeelstekorten verdwijnen niet; het aantal vaste arbeidsrelaties groeit terwijl het aantal zelfstandigen en flexwerknemers daalt, zonder dat daarmee vaststaat wie naar een vaste baan overstapt.

De vraag achter het nieuws is daarom niet alleen of het bbp groeit, maar wie die groei draagt en hoe lang dat kan duren. Voorlopig zien we een economie waarin export, industrie en voorraden het cijfer optillen, terwijl investeringen en arbeidsmarktindicatoren minder overtuigen. Dat is geen voorspelling van een recessie, wel een reden om het volgende kwartaal niet af te lezen uit één groeipercentage.

Wat nu

De eerstvolgende belangrijke controle komt van de cijfers zelf. Het CBS publiceert op 5 november de snelle raming van de Nederlandse inflatie over oktober. Die helpt te beoordelen hoe prijsstijgingen van energie en andere goederen de bestedingsruimte van huishoudens beïnvloeden. Voor huishoudens is vooral van belang of prijsstijgingen breed blijven of zich concentreren in energie, vervoer en voedsel. Voor ondernemers bepaalt dat mede of hogere kosten kunnen worden doorberekend zonder vraagverlies.

Op 13 november volgt Eurostats volgende raming van de Europese bbp-groei over het derde kwartaal. Daarin kunnen de eurozonecijfers en de nationale uitkomsten worden bijgesteld. Het CBS wijst erop dat de tweede Nederlandse berekening op 24 december verschijnt; de kwartaalcijfers vanaf 2024 hebben voorlopig de status voorlopig en kunnen later opnieuw worden herzien wanneer jaarcijfers beschikbaar komen.

Verder kijken we naar de komende arbeidsmarkt- en consumptiecijfers. De ontwikkeling van vacatures, vaste banen, flexwerk en zelfstandigen zal laten zien of de afkoeling tijdelijk is of structureel doorzet. De CBS-planning bevat daarnaast cijfers over detailhandelsomzet, investeringen, faillissementen en het beschikbaar inkomen van huishoudens. De ECB heeft voor 17 december een monetaire beleidsvergadering gepland. Tegen die tijd zal de combinatie van inflatie, Europese groei en kredietvoorwaarden duidelijker maken of oktober vooral een maand van herstel was, of een maand waarin de grenzen van dat herstel zichtbaar werden.

← Terug naar de voorpagina