Vector Economie

Inflatie blijft hoog, maar de vraag houdt stand

Week 45 laat een economie zien waarin energieprijzen zwaar wegen, consumenten selectief blijven kopen en bedrijven investeringen uitstellen.

De cijfers van week 45 vertellen geen verhaal van een brede instorting, maar ook niet van ontspannen groei. De Nederlandse inflatie liep in oktober op naar 3,7 procent, terwijl consumenten nog altijd meer goederen kochten en bedrijven tegelijk voorzichtiger werden met investeringen.

De cijfers

De belangrijkste Nederlandse prijsmeting van deze week is nog een snelle raming. Het CBS meet inflatie als de stijging van de consumentenprijsindex ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder; het cijfer zegt dus iets over prijsverandering, niet rechtstreeks over koopkracht. In oktober kwam de inflatie uit op 3,7 procent, tegen 3,4 procent in september. Volgens het CBS lagen de prijzen bovendien 0,7 procent hoger dan een maand eerder en volgen de definitieve cijfers op 10 november.

De samenstelling is belangrijker dan het totaalcijfer. Energie inclusief motorbrandstoffen werd volgens het CBS 14,4 procent duurder dan een jaar eerder, tegenover 13,8 procent in september. Volgens dezelfde CBS-tabel stegen diensten 3,9 procent en industriële goederen exclusief energie en motorbrandstoffen 1,9 procent. Voedingsmiddelen, dranken en tabak waren volgens die tabel juist 0,6 procent goedkoper. De eurozone kende dezelfde week een vergelijkbaar, maar sterker beeld: de flashraming van Eurostat kwam uit op 4,0 procent inflatie, tegen 3,8 procent in september, waarbij energie met 20,8 procent de grootste stijger was.

Aan de vraagkant oogt Nederland steviger dan de eurozone als geheel. De detailhandelsomzet steeg in september 2,7 procent ten opzichte van een jaar eerder en het verkoopvolume, dus de verkochte hoeveelheid na correctie voor prijsveranderingen, met 1,8 procent. Dat is geen maatstaf voor totale consumptie of consumptie per inwoner. De omzetgroei was bovendien ongelijk verdeeld: non-food groeide 4,6 procent, online 4,5 procent, terwijl de foodsector 0,5 procent kromp en supermarkten 1,0 procent minder omzet boekten.

In de eurozone daalde het seizoengecorrigeerde detailhandelsvolume in september juist 0,7 procent ten opzichte van augustus, na een stijging van 0,4 procent in augustus. Jaar-op-jaar stond het volume nog 0,4 procent hoger. De Nederlandse cijfers zijn daarmee relatief gunstig, maar de verschillen in omzetontwikkeling kunnen wijzen op verschuivende bestedingen. Hoeveel bestedingsruimte huishoudens hebben, blijkt hieruit niet.

Wat er gebeurde

Het bedrijfsnieuws van deze week sluit aan bij dat gemengde beeld. Uit de Conjunctuurenquête Nederland van oktober blijkt dat bijna een kwart van de bedrijven geplande investeringen in de afgelopen twaalf maanden heeft uitgesteld of geschrapt. CBS, KVK, EIB, MKB-Nederland en VNO-NCW tellen daarbij 14,1 procent van de bedrijven die investeringen uitstelden, 2,5 procent die plannen afbliezen en 7,6 procent die beide deden. Volgens de enquête ervaart bijna de helft belemmeringen bij investeren; financiële beperkingen worden door 17 procent genoemd. Volgens het CBS bleef het ondernemersvertrouwen aan het begin van het vierde kwartaal staan op -5,3.

Dat betekent niet dat bedrijven niets meer doen. Volgens dezelfde enquête investeren veel ondernemingen in technologie om toekomstbestendig te blijven. Dat kan passen bij selectief investeren. Welke projecten voorrang krijgen en welke worden doorgeschoven, blijkt hieruit niet. Volgens dezelfde enquête gebeurde in de industrie uitstel of heroverweging bij 33 procent van de bedrijven, in de horeca bij 37 procent en in verhuur en vastgoed bij bijna de helft.

Ook buiten Nederland waren de signalen dubbelzinnig. Duitsland meldde voor september 4,4 procent meer nieuwe industriële orders dan in augustus. Dat herstel volgde echter op een herziene daling van 10,1 procent in augustus en kan daarom mede een opleving vanaf een laag niveau weerspiegelen. Een maandstijging is daarmee nog geen bewijs van een duurzaam industrieel herstel.

De politieke en financiële context maakte de week niet rustiger. De hogere energie-inflatie in Europa verhoogt de onzekerheid voor huishoudens en bedrijven, terwijl doorwerking van de eerste prijsstijgingen in lonen en diensten een risico vormt. Een renteverhoging door de Bank of England naar 4 procent is niet bevestigd. In algemene zin maakt een renteverhoging energie niet rechtstreeks goedkoper en werkt ze met vertraging door in de economie.

Onze kijk

Onze eerste conclusie is dat de inflatie vooral een energieprobleem blijft, maar niet uitsluitend. Energie trekt het gemiddelde omhoog, terwijl de diensteninflatie in Nederland op 3,9 procent blijft staan en in de eurozone 3,3 procent bedraagt. De aanname dat de prijsdruk vanzelf snel verdwijnt, rust daarom op een onzekere ontwikkeling van energieprijzen én op de veronderstelling dat lonen en dienstenprijzen niet verder versnellen.

De tweede conclusie is dat het totale verkoopvolume groeit, terwijl de omzetontwikkeling per branche verschilt. Het Nederlandse verkoopvolume steeg 1,8 procent, maar supermarkten verloren 1,0 procent omzet en non-food groeide 4,6 procent. Dat kan wijzen op een verschuiving in bestedingen, maar de detailhandelscijfers zijn maandcijfers en zeggen niet hoeveel verschillende huishoudens afzonderlijk kunnen kopen. Ook ontbreekt hier een betrouwbare per-inwonermaatstaf.

De derde conclusie is dat ondernemers voorzichtiger zijn dan de omzetcijfers suggereren. Bijna een kwart stelde investeringen uit of zag ervan af, terwijl Duitsland na een zwakke augustusmaand wel meer orders meldde. Dat verschil tussen orderherstel en investeringsbereidheid is belangrijk: bedrijven kunnen vraag zien, maar toch wachten door financieringskosten, onzekerheid of beperkte marges.

De vierde conclusie is dat de economie niet overtuigend verzwakt, maar wel op smalle schouders rust. Online en non-food houden de detailhandel overeind, terwijl dagelijkse boodschappen en bedrijfsinvesteringen minder sterk zijn. De cijfers zijn bovendien deels voorlopig: de Nederlandse inflatie is een snelle raming, de eurozone-inflatie een flashraming en de Duitse orderstijging kan nog worden herzien.

Wat nu

Dinsdag 10 november publiceert het CBS de reguliere consumentenprijsindex over oktober. Die publicatie moet uitwijzen of de snelle raming van 3,7 procent standhoudt en kan meer inzicht geven in de door het CBS geraamde maandstijging van 0,7 procent. Dat is vooral relevant voor de vraag of de energiepiek breder doorwerkt in goederen en diensten.

Ook de komende bedrijfs- en vertrouwenscijfers verdienen aandacht. De enquête van oktober meet uitgesteld of geschrapt investeringsgedrag over de afgelopen twaalf maanden, niet de totale investeringswaarde. Volgende metingen kunnen meer duidelijkheid geven over de duur van het uitstel. Voor de gevolgen voor productiecapaciteit, innovatie en werkgelegenheid zijn ook andere gegevens nodig.

Voor huishoudens blijft het onderscheid tussen nominale en reële cijfers centraal. Een hogere winkelomzet kan deels het gevolg zijn van hogere prijzen; een stijgend verkoopvolume zegt meer over hoeveelheden, maar nog altijd niet over de verdeling tussen huishoudens. De vraag achter het nieuws is daarom niet alleen of de economie groeit, maar wie die groei draagt en hoeveel ruimte er overblijft nadat energie, wonen en diensten zijn betaald.

← Terug naar de voorpagina