Gevangeniswezen blijft in code zwart
Dienst Justitiële Inrichtingen waarschuwt voor volle cellen, personeelstekort en verouderde gebouwen.
_02.jpg){kind=link}
Het Nederlandse gevangeniswezen verkeert volgens de Dienst Justitiële Inrichtingen al sinds eind 2024 in ‘code zwart’. De organisatie zegt dat de druk verder oploopt door een combinatie van een celtekort, openstaande vacatures en complexere problematiek onder gedetineerden.
Volgens DJI lag de bezetting van de gevangenissen in 2025 boven de kritieke grens van 99,5 procent. Tegelijkertijd waren ongeveer 150 tot 200 beschikbare cellen niet inzetbaar omdat personeel ontbrak. DJI meldt daarnaast circa zeshonderd openstaande vacatures.
De capaciteitsproblemen zijn niet alleen een kwestie van ruimte. De dienst ziet meer psychiatrische en verslavingsproblematiek en merkt dat gedetineerden gemiddeld ouder worden. Ook zegt DJI dat criminele activiteiten vanuit detentie en verharding binnen een deel van de doelgroep de veiligheid onder druk zetten.
Daar komt achterstallig onderhoud bij. Zonder groot onderhoud en renovatie kunnen volgens DJI de komende jaren ongeveer drieduizend bestaande plaatsen uitvallen. In een eerder actieplan becijferde de dienst dat honderden miljoenen euro’s nodig zijn om bestaande inrichtingen op peil te houden en extra capaciteit te creëren.
Een van de voorgestelde oplossingen is een ruimere overgang van detentie naar de samenleving. Directeur-generaal Wim Saris pleitte er in EenVandaag voor om meer gedetineerden die daarvoor in aanmerking komen overdag buiten de gevangenis te laten werken. Dat moet de terugkeer naar werk en samenleving ondersteunen, maar vraagt volgens deskundigen om selectie, toezicht en samenwerking met werkgevers.
Het kabinet kondigde in juni al maatregelen aan. Zo wil staatssecretaris Claudia van Bruggen de gevangenis in Almere heropenen, wat op termijn 320 extra cellen oplevert. Ook wordt gewerkt aan detentiefasering, zodat sommige gedetineerden in de laatste fase van hun straf meer mogelijkheden krijgen om zich voor te bereiden op hun terugkeer.
De discussie draait daarmee om meer dan bouwen alleen. Een grotere voorraad cellen kan de druk verlichten, maar lost het personeelstekort en de toenemende zorgbehoefte niet vanzelf op. Minder instroom, snellere doorstroming en betere begeleiding kunnen capaciteit vrijmaken, terwijl strengere veiligheidsvoorwaarden juist extra personeel kunnen vergen.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- DJI meldt structurele capaciteitsproblemen, personeelstekorten en een hoge bezettingsgraad.
- Het kabinet heeft al maatregelen aangekondigd, waaronder heropening van de gevangenis in Almere.
- Meer gedetineerden buiten de inrichting laten werken is een voorgestelde maatregel, geen vastgesteld landelijk beleid.
Links
Argumenten De staat moet investeren in personeel, geestelijke gezondheidszorg en re-integratie. Alleen meer cellen bouwen kan de achterliggende problemen versterken en vergroot het risico dat mensen na hun straf zonder perspectief terugkeren.
Waarden Menswaardige detentie, sociale veiligheid en het voorkomen van recidive.
Gevolgen Meer publieke uitgaven op korte termijn, maar mogelijk minder terugval en minder druk op gevangenissen en zorg op langere termijn.
Midden
Argumenten Een combinatie is nodig: voldoende cellen en personeel, snellere doorstroming en gecontroleerde vormen van detentiefasering. Elke maatregel moet worden getoetst op juridische, praktische en veiligheidsaspecten.
Waarden Uitvoerbaarheid, rechtsstatelijkheid en evenwicht tussen veiligheid en herstel.
Gevolgen Een geleidelijke aanpak kan de druk verminderen, maar vraagt langdurige financiering en duidelijke selectiecriteria.
Rechts
Argumenten Een opgelegde gevangenisstraf moet daadwerkelijk en veilig kunnen worden uitgevoerd. De overheid moet daarom eerst capaciteit en toezicht op orde brengen en terughoudend zijn met versoepeling van detentie.
Waarden Vergelding, bescherming van slachtoffers en vertrouwen in de rechtsstaat.
Gevolgen Meer cellen en zichtbare handhaving kunnen het veiligheidsgevoel versterken, maar vereisen extra personeel en geld.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kerncijfers en beleidsmaatregelen zijn terug te vinden in officiële publicaties. De voorgestelde oplossingen en hun effecten zijn als voorstellen en onzekerheden beschreven.
- bevestigd DJI spreekt sinds eind 2024 van code zwart. — Genoemd in de officiële stand-van-de-uitvoering-publicatie van DJI. bron
- bevestigd De celbezetting lag in 2025 boven 99,5 procent. — DJI noemt deze bezettingsgraad in dezelfde publicatie. bron
- bevestigd DJI heeft ongeveer zeshonderd vacatures en 150 tot 200 niet-inzetbare cellen. — Deze aantallen staan in de officiële DJI-publicatie. bron
- bevestigd Het kabinet wil de gevangenis in Almere heropenen voor 320 extra cellen. — De maatregel staat in het kabinetsbericht van juni 2026. bron
Noot van de redactie
De capaciteits-, bezettings- en vacaturecijfers komen uit DJI. De gevolgen van de voorgestelde maatregelen zijn nog niet vast te stellen.Bronnen
- Stand van de Uitvoering: anders werken noodzakelijk — Dienst Justitiële Inrichtingen
- Gevangenen overdag laten werken oplossing voor cellentekort? — EenVandaag
- Kabinet pakt druk op gevangenissen aan — Rijksoverheid