Onderzoek: digitale nabijheid vervangt fysiek contact niet altijd
Jongeren zien online contact vaker als onderdeel van hun sociale leven, terwijl eenzaamheid breed blijft voorkomen.
Bijna de helft van de Nederlanders zegt zich weleens eenzaam te voelen, blijkt uit een onderzoek van Univé en MarketResponse. Jongeren zien digitale middelen vaker als een manier om contact te onderhouden, maar de uitkomsten laten niet zien dat online contact eenzaamheid zelfstandig oplost.
Het onderzoek is uitgevoerd onder 1.024 Nederlanders tussen 2 en 6 juli 2026. De opdrachtgever was zorgverzekeraar Univé; MarketResponse voerde het onderzoek uit. Volgens de uitkomsten voelt 49 procent van de ondervraagden zich weleens eenzaam. Een op de vijf zegt dat regelmatig of vaak te ervaren.
Onder deelnemers jonger dan 35 jaar vinden twee op de vijf dat online contact fysiek contact kan vervangen. Bij 25- tot 34-jarigen denkt ruim een derde dat digitale middelen kunnen helpen om eenzaamheid te verminderen. Voor de totale bevolking ligt dat aandeel volgens het onderzoek op iets meer dan een vijfde.
De cijfers gaan over opvattingen en ervaringen van deelnemers. Ze bewijzen niet dat sociale media, berichtenapps of videobellen eenzaamheid veroorzaken of verminderen. Ook is het onderzoek van Univé niet hetzelfde als een landelijk gezondheidsonderzoek onder scholieren.
Het recente HBSC-onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut richtte zich op leerlingen van 11 tot en met 16 jaar. Dat onderzoek werd in 2025 uitgevoerd onder een landelijk representatieve groep en bevatte vragen over mentale gezondheid, sociale relaties en digitale media. De uitkomsten laten daarmee een ander deel van de jeugd zien dan de Univé-enquête.
Volgens hoogleraar Humanistiek Anja Machielse, die door Univé wordt aangehaald, kan digitaal contact waardevol zijn wanneer mensen elkaar niet gemakkelijk fysiek kunnen ontmoeten. Dat geldt bijvoorbeeld voor familieleden op afstand of voor mensen die lotgenoten zoeken. Tegelijkertijd blijft de kwaliteit van het contact belangrijk: een bericht is niet automatisch een vervanging voor nabijheid, steun of deelname aan een groep.
Voor gemeenten, scholen, werkgevers en zorgorganisaties ligt daarom een combinatie van maatregelen voor de hand. Laagdrempelige ontmoetingsplekken, aandacht voor sociale uitsluiting en zorgvuldig gebruik van digitale middelen kunnen elkaar aanvullen. De beschikbare onderzoeken geven geen aanleiding om eenzaamheid aan één technologie of één leeftijdsgroep toe te schrijven.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- Het Univé-onderzoek rapporteert eenzaamheid en opvattingen over digitaal contact in een steekproef van 1.024 Nederlanders.
- Het HBSC-onderzoek 2025 onder schoolgaande jongeren bevat vragen over sociale relaties, mentale gezondheid en digitale media.
- Geen van beide bronnen bewijst dat digitale middelen op zichzelf eenzaamheid veroorzaken of oplossen.
Links
Argumenten Eenzaamheid moet vooral worden gezien als een maatschappelijk probleem dat samenhangt met uitsluiting, geldzorgen, prestatiedruk en het verdwijnen van toegankelijke ontmoetingsplekken. Digitale platforms mogen de verantwoordelijkheid niet op individuele gebruikers afschuiven.
Waarden Gelijke toegang, publieke voorzieningen, solidariteit en bescherming van kwetsbare groepen.
Gevolgen Meer investeringen in jongerenwerk, onderwijs en geestelijke gezondheidszorg kunnen sociale deelname versterken; zonder structurele aanpak blijft digitaal contact vooral een pleister.
Midden
Argumenten Online en offline contact vullen elkaar aan. Overheden, scholen, werkgevers en zorgverleners moeten ruimte bieden voor ontmoeting, terwijl digitale middelen beschikbaar blijven voor mensen die fysiek contact moeilijk kunnen organiseren.
Waarden Praktische uitvoerbaarheid, bewijs, keuzevrijheid en samenwerking tussen publieke en private partijen.
Gevolgen Een combinatie van buurtinitiatieven, signalering en verantwoord digitaal ontwerp is waarschijnlijk robuuster dan één landelijke oplossing.
Rechts
Argumenten Niet iedere eenzaamheid vraagt om overheidsbeleid. Familie, verenigingen, scholen en werkgevers zijn de eerste plekken waar verbinding ontstaat, terwijl persoonlijke verantwoordelijkheid ook een rol speelt. Digitale middelen kunnen daarbij helpen, zolang de overheid niet paternalistisch voorschrijft hoe mensen contact moeten onderhouden.
Waarden Eigen verantwoordelijkheid, gemeenschapszin, vrijheid en terughoudend bestuur.
Gevolgen Beleid zou vooral drempels voor deelname moeten wegnemen en ruimte laten aan lokale en particuliere initiatieven, met gerichte hulp voor wie buiten de boot valt.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De onderzoeksopzet, percentages en leeftijdsgroepen zijn terug te vinden in de openbare bronnen. Het artikel maakt duidelijk onderscheid tussen gemeten ervaringen, opvattingen en causale conclusies.
- bevestigd Het Univé-onderzoek werd uitgevoerd onder 1.024 Nederlanders van 2 tot en met 6 juli 2026. — Vermeld op de onderzoekspagina van Univé. bron
- bevestigd 49 procent voelt zich weleens eenzaam en 20 procent regelmatig of vaak. — De percentages staan in de samenvatting van het Univé-onderzoek. bron
- bevestigd Twee op de vijf jongeren onder 35 vinden dat online contact fysiek contact kan vervangen. — Dit is een uitkomst van de Univé-enquête. bron
- bevestigd Het HBSC-onderzoek 2025 betrof een landelijk representatieve groep leerlingen van 11 tot en met 16 jaar. — De onderzoeksbeschrijving van het Trimbos-instituut vermeldt populatie en onderzoeksjaar. bron