Zieke paus houdt formeel de regie over de kerk
Tijdens het herstel van Leo XIV neemt niemand automatisch zijn plaats als bestuurder van de katholieke kerk over.
Vervolg op: Vaticaan bevestigt longkanker bij paus Leo XIV dinsdag 13 oktober 2026, 22:58
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
,_Petersplatz_--_2013_--_4196-2.jpg){kind=link}
Paus Leo XIV blijft ook tijdens zijn ziekenhuisopname formeel het hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk. Zijn publieke agenda is voorlopig geschrapt, maar er is geen automatische regeling waarbij een kardinaal of andere bestuurder tijdelijk het pauselijke gezag overneemt.
De paus onderging dinsdag in het Gemelli-ziekenhuis in Rome een operatie waarbij de onderste kwab van zijn rechterlong werd verwijderd. Volgens het Vaticaan verliep de ingreep volgens plan en keerde Leo XIV na een korte observatie terug naar zijn kamer. Het Vaticaan heeft alle audiënties tot en met 20 oktober afgezegd.
De vraag wie de kerk bestuurt wanneer een paus onder narcose is of tijdelijk niet kan werken, kreeg daardoor opnieuw aandacht. Volgens Associated Press bestaat er binnen de katholieke kerk geen apart ambt dat in zo’n situatie automatisch het pauselijke gezag overneemt. De paus blijft volgens die uitleg in functie, ook wanneer hij tijdelijk niet kan optreden.
Dat volgt uit de manier waarop het kerkelijk recht het pausambt beschrijft. Canon 331 noemt de paus de hoogste, volledige, onmiddellijke en universele gewone macht in de kerk. Canon 334 bepaalt dat bisschoppen, kardinalen en andere instellingen hem kunnen bijstaan, maar dat zij dat doen in zijn naam en onder zijn gezag.
Het wetboek kent wel regels voor een lege zetel, bijvoorbeeld na overlijden of aftreden, en voor een situatie waarin de zetel volledig verhinderd is. Canon 335 bepaalt dat in zulke omstandigheden niets aan het bestuur van de universele kerk mag worden veranderd, behalve volgens bijzondere regels. Die bepaling vormt geen uitgewerkt systeem voor een tijdelijke plaatsvervangende paus.
Voor de dagelijkse organisatie betekent dit dat de pauselijke huishouding en de bestuursorganen van de Curie hun werkzaamheden kunnen voortzetten, maar niet dat zij het pauselijke ambt overnemen. Een waarnemend paus of een tijdelijke regent is in de officiële mededelingen over Leo XIV niet aangekondigd. Welke besluiten de paus zelf tijdens zijn herstel kan nemen, hangt af van zijn medische toestand en van de communicatie met zijn medewerkers.
De operatie komt op een gevoelig moment voor een pontificaat dat nog in opbouw is. Leo XIV had de komende dagen ontmoetingen en kerkelijke bijeenkomsten gepland; die zijn nu aangepast of geschrapt. Het is nog niet bekend wanneer hij zijn publieke optreden hervat of welke verdere medische behandeling volgt.
De nieuwe situatie draait daardoor niet om een opvolgingsprocedure, maar om de vraag hoe een sterk gecentraliseerde instelling functioneert wanneer haar formele leider tijdelijk afwezig is. Zolang Leo XIV in functie blijft en niet aftreedt, berust het pauselijke gezag juridisch bij hem. Hoe zichtbaar hij dat gezag de komende weken kan uitoefenen, is nog onzeker.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De feitelijke kern is rechtstreeks bevestigd door Vatican News, Associated Press en het officiële kerkelijk recht. Interpretatieve passages zijn als duiding geformuleerd en medische onzekerheden zijn expliciet benoemd.
- bevestigd Paus Leo XIV onderging op 13 oktober een longoperatie en keerde daarna terug naar zijn kamer. — Bevestigd door het persbericht van het Vaticaan. bron
- bevestigd De onderste kwab van zijn rechterlong werd verwijderd en tijdens de operatie werd longadenocarcinoom vastgesteld. — Bevestigd door Associated Press op basis van de medische verklaring van het Vaticaan. bron
- bevestigd Audiënties van de paus zijn tot en met 20 oktober afgezegd. — Genoemd in de berichtgeving van Associated Press over de gevolgen van de operatie. bron
- bevestigd Er bestaat geen automatische tijdelijke plaatsvervanger die het pauselijke gezag overneemt wanneer de paus tijdelijk ziek of buiten bewustzijn is. — De institutionele uitleg van Associated Press sluit aan bij de bepalingen over het pauselijke gezag in de Codex van Canoniek Recht. bron
- bevestigd Canon 331 kent de paus de hoogste, volledige, onmiddellijke en universele gewone macht in de kerk toe. — Letterlijk vastgelegd in Canon 331 van het officiële kerkelijk recht. bron
- bevestigd Bisschoppen, kardinalen en andere instellingen kunnen de paus bijstaan, maar handelen in zijn naam en onder zijn gezag. — Vastgelegd in Canon 334. bron
- bevestigd Canon 335 bevat regels voor een lege of volledig verhinderde zetel, maar geen uitgewerkt systeem van een tijdelijke regent. — Canon 335 beschrijft de continuïteit van het kerkbestuur en verwijst naar bijzondere regels, zonder een tijdelijk pausambt in te stellen. bron
Noot van de redactie
Zeker zijn de geslaagde operatie, het ziekenhuisverblijf en het uitvallen van publieke afspraken. De institutionele duiding steunt op Associated Press en het officiële kerkelijk recht; de medische prognose en het moment van hervatting van publieke taken zijn niet bekend.Bronnen
- Who's in charge when the pope is unconscious and unable to govern? The pope — Associated Press
- Pope Leo XIV undergoes successful lung surgery — Vatican News
- Code of Canon Law – Book II, Canons 330–367 — The Holy See
Het verhaal tot nu toe
- dinsdag 13 oktober 2026, 12:59 Paus Leo XIV opgenomen voor longoperatie
- dinsdag 13 oktober 2026, 20:59 Paus Leo XIV succesvol geopereerd aan longknobbeltje
- dinsdag 13 oktober 2026, 22:58 Vaticaan bevestigt longkanker bij paus Leo XIV
- woensdag 14 oktober 2026, 04:57 Zieke paus houdt formeel de regie over de kerk (dit artikel)
Meer hierover bij andere media
- de Volkskrant — „paus leo xiv”
- RTL Nieuws — „paus leo xiv”
- NOS — „paus leo xiv”