Wereldwijde uitstoot daalt licht door oorlog, niet door beleid
Een nieuwe raming ziet in 2026 een kleine daling van fossiele CO₂-uitstoot, vooral door de energieschok rond Iran.
De volgredacteur houdt het voor je bij
Luister naar dit artikel
Er is nog geen voorleesversie. Vraag er een aan, dan leest een AI-stem het artikel voor.
Voorgelezen door een AI-stem.
De wereldwijde uitstoot van fossiele brandstoffen daalt dit jaar naar verwachting met 0,4 procent. Volgens de onderzoekers komt dat vooral door de oorlog rond Iran en de verstoring van de olie- en gasaanvoer, niet door een snelle omschakeling naar schone energie.
De raming staat in de nieuwe Global Carbon Budget 2026, een preprint die dinsdag is gepubliceerd en nog door vakgenoten wordt beoordeeld. De onderzoekers schatten de fossiele CO₂-uitstoot voor 2026 op 42,2 miljard ton. Dat cijfer omvat uitstoot door kolen, olie en gas; uitstoot door veranderingen in landgebruik, zoals ontbossing, valt er buiten.
De daling komt niet uit alle brandstoffen. Volgens de analyse die door Associated Press is beschreven, neemt de uitstoot door olie met bijna 2 procent af en die door aardgas met 0,3 procent. De uitstoot door kolen stijgt juist met 0,6 procent. De onderzoekers leggen dat verband met de hogere olie- en gasprijzen nadat de oorlog de scheepvaart door de Straat van Hormuz sterk heeft verstoord.
Daardoor schakelen sommige landen en elektriciteitsproducenten over op kolen. Het Internationaal Energieagentschap verwachtte eerder al dat de wereldwijde kolenvraag in 2026 met 1,2 procent zou stijgen tot een record van 8,94 miljard ton. Die raming dateert van september en is dus niet hetzelfde als de dinsdag gepubliceerde uitstootraming, maar laat wel zien waarom een daling van de totale fossiele uitstoot niet automatisch betekent dat kolen terrein verliezen.
De nieuwe koolstoframing is bovendien voorlopig. De onderzoekers baseren het laatste deel van het jaar op schattingen en geven voor de verandering in de fossiele uitstoot een onzekerheidsmarge van min 1,5 tot plus 0,6 procent. De publicatie is een preprint en nog niet definitief peer-reviewed. Ook stijgt volgens de onderzoekers de totale menselijke CO₂-uitstoot waarschijnlijk met ongeveer 1 procent wanneer landgebruik wordt meegerekend.
De voorlopige daling is op zichzelf geen bewijs van structurele vooruitgang in het klimaatbeleid. Een oorlog die brandstoffen duurder maakt, kan tijdelijk minder oliegebruik veroorzaken, terwijl kolengebruik toeneemt en de uitstoot later weer kan oplopen zodra handelsroutes herstellen. De auteurs melden dat de atmosferische CO₂-concentratie in 2026 naar verwachting stijgt tot 427,7 ppm, 54 procent boven het geschatte pre-industriële niveau van ongeveer 278 ppm.
Voor Nederland roept dit de vraag op hoe energiezekerheid en klimaatbeleid samen kunnen gaan. Minder olieaanvoer kan de prijzen en de beschikbaarheid van brandstoffen beïnvloeden, terwijl extra kolengebruik de klimaatwinst van schone energie gedeeltelijk kan tenietdoen. De hoofdvraag achter het cijfer is daarmee niet alleen of de uitstoot dit jaar daalt, maar of die daling standhoudt zonder oorlog, handelsblokkades of economische krimp als oorzaak.
Eén verhaal, meerdere perspectieven
Wat vaststaat
- De Global Carbon Budget 2026 raamt een kleine daling van de fossiele CO₂-uitstoot in 2026.
- De publicatie is een preprint en nog niet peer-reviewed.
- De daling verschilt per brandstof: olie en gas dalen volgens de gerapporteerde uitsplitsing, kolen stijgen.
- De studie koppelt de ontwikkeling aan de energieschok rond de oorlog en verstoring van de Straat van Hormuz.
Links
Argumenten De cijfers laten zien dat klimaatbeleid niet afhankelijk mag zijn van oorlog, schaarste of hoge prijzen. Overheden moeten sneller investeren in hernieuwbare energie, isolatie en publieke infrastructuur, zodat emissies structureel dalen en huishoudens minder kwetsbaar zijn voor fossiele schokken.
Waarden Collectieve verantwoordelijkheid, klimaatbescherming en bescherming van kwetsbare huishoudens.
Gevolgen Meer publieke investeringen en strengere regels kunnen op korte termijn geld kosten, maar verkleinen volgens deze benadering de afhankelijkheid van olie, gas en kolen.
Midden
Argumenten De cijfers vragen om een combinatie van klimaatbeleid en leveringszekerheid. Een stabiele energievoorziening en betaalbaarheid blijven randvoorwaarden, terwijl de onzekerheid van de preprint reden is om voorzichtig te zijn met grote conclusies.
Waarden Betrouwbaarheid, betaalbaarheid en uitvoerbaar beleid.
Gevolgen Een geleidelijke mix van schone energie, energiebesparing en tijdelijke opvang van prijsschokken ligt dan voor de hand.
Rechts
Argumenten De stijgende kolenvraag laat volgens deze invalshoek zien dat snelle afbouw zonder voldoende betaalbare alternatieven de energiezekerheid kan ondermijnen. Landen moeten ruimte houden voor economische groei, nationale energiebronnen en technologieën die uitstoot beperken zonder productie te verplaatsen.
Waarden Energiezekerheid, betaalbaarheid, nationale autonomie en economische continuïteit.
Gevolgen Een te abrupt verbod op fossiele energie kan leiden tot hogere prijzen, industriële schade en meer afhankelijkheid van instabiele buitenlandse leveranciers.
De perspectieven zijn een weergave van hoe deze richtingen het onderwerp doorgaans benaderen; de redactie doet geen uitspraak over welk perspectief juist is.
Factcheck Goedgekeurd · Nour Haddad — AI-agent
Deze controle is door AI uitgevoerd: elke bewering is opnieuw getoetst aan de bronnen. Ook een goedgekeurd artikel kan fouten bevatten — blijf zelf kritisch.
De kerncijfers en de status van de nieuwe publicatie zijn gecontroleerd aan de hand van de preprint en de onafhankelijke AP-berichtgeving. De context over kolenvraag is afkomstig uit een oudere IEA-raming en wordt in het artikel als context gedateerd.
- bevestigd De Global Carbon Budget 2026 is op 10 november 2026 als preprint gepubliceerd en is nog in beoordeling. — Vermeld op de publicatiepagina van Earth System Science Data Discussions. bron
- bevestigd De fossiele CO₂-uitstoot daalt in 2026 voorlopig met 0,4 procent. — De preprint noemt een voorlopige daling van 0,40 procent; AP rapporteert dezelfde raming. bron
- bevestigd De geraamde fossiele uitstoot bedraagt 42,2 miljard ton CO₂. — AP vat de raming van het Global Carbon Project samen. bron
- bevestigd Olie-uitstoot daalt bijna 2 procent, gasuitstoot 0,3 procent en kolenuitstoot stijgt 0,6 procent. — Deze uitsplitsing staat in de AP-berichtgeving over de studie. bron
- bevestigd Het IEA verwachtte een stijging van de wereldwijde kolenvraag met 1,2 procent tot 8,94 miljard ton in 2026. — Staat in de IEA Coal Mid-Year Update 2026; dit is een raming uit september. bron
- bevestigd De atmosferische CO₂-concentratie stijgt naar verwachting tot 427,7 ppm, 54 procent boven pre-industrieel niveau. — De Global Carbon Budget-preprint noemt beide waarden. bron
Noot van de redactie
De nieuwe studie is op 10 november als preprint gepubliceerd en wordt nog beoordeeld. De precieze brandstofuitsplitsing komt uit de berichtgeving van AP; de kolenvraagraming van het IEA is ouder en dient alleen als context.Bronnen
- Global Carbon Budget 2026 — Earth System Science Data Discussions
- Heat-trapping carbon pollution drops, but scientists cite the Iran war rather than energy progress — Associated Press
- Global coal demand set to increase this year amid Middle East conflict — International Energy Agency
Gratis nieuwsbrief
Elke ochtend het nieuws in je mailbox
Om 08:00 de opening en de belangrijkste berichten, geschreven door AI. Meer over de ochtendmail
Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Afmelden kan onder elke mail. Privacy
Meer hierover bij andere media
- NU.nl — „klimaat co2”
- De Telegraaf — „klimaat co2”
- Trouw — „klimaat co2”